Όλυμπος: Η «πολιορκία» των Θεών και η νέα μελέτη για τη φέρουσα ικανότητα του βουνού

Ο Όλυμπος αντιμετωπίζει πρωτοφανή πίεση από τον υπερτουρισμό, με τον ΟΦΥΠΕΚΑ να προκηρύσσει επειγόντως μελέτη για τον προσδιορισμό της φέρουσας ικανότητας του Εθνικού Πάρκου. Η εκρηκτική αύξηση των επισκεπτών μετά την πανδημία έχει μετατρέψει το Οροπέδιο των Μουσών σε έναν άτυπο καταυλισμό, εγείροντας σοβαρά ζητήματα ασφάλειας των ορειβατών και προστασίας του οικοσυστήματος.

Η ανακήρυξη του Ολύμπου ως του πρώτου Εθνικού Δρυμού της χώρας το 1938 επισφράγισε την ιερότητα του φυσικού του κάλλους, όμως η σύγχρονη πραγματικότητα επιβάλλει μια ριζική επαναξιολόγηση. Η μετάβαση από τον παραδοσιακό ορειβατισμό στον μαζικό τουρισμό έχει δημιουργήσει μια ασφυκτική πίεση που το βουνό αδυνατεί πλέον να απορροφήσει χωρίς μόνιμες περιβαλλοντικές αλλοιώσεις.

Η «έκρηξη» της επισκεψιμότητας και οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι

Ο Όλυμπος δεν αποτελεί πλέον το απόκρημνο καταφύγιο των Θεών, αλλά έναν δημοφιλή τουριστικό προορισμό που «βουλιάζει» από επισκέπτες, ειδικά τους καλοκαιρινούς μήνες. Σύμφωνα με τα στοιχεία, περίπου 200.000 άνθρωποι επισκέπτονται ετησίως τον ορεινό όγκο, με το Οροπέδιο των Μουσών να γεμίζει από εκατοντάδες αντίσκηνα.

Η κατάσταση αυτή δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στη διαχείριση βασικών αναγκών, όπως η υδροδότηση και η αποχέτευση στα καταφύγια. Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, η ανεξέλεγκτη κατασκήνωση και η χρήση οχημάτων 4Χ4 σε απαγορευμένους δρόμους, όπως αυτός προς το καταφύγιο «Χρηστάκη», επιτείνουν τη διάβρωση του εδάφους.

Στο πλαίσιο του συνεδρίου Reimagine Tourism 2025, είχε τονιστεί η επιτακτική ανάγκη για θέσπιση ορίων προς προστασία του περιβάλλοντος. Η ρύπανση των υδάτων στους καταρράκτες από τα αντηλιακά των λουόμενων αποτελεί ένα ακόμη δείγμα της υποβάθμισης που υφίστανται οι πρόποδες του βουνού.

Το «αγκάθι» των πειρατών οδηγών και της ασφάλειας

Ένα από τα πλέον ανησυχητικά φαινόμενα είναι η εμφάνιση «πειρατών» οδηγών βουνού, οι οποίοι χωρίς την απαραίτητη εκπαίδευση οδηγούν απλούς πολίτες στην κορυφή. Η έλλειψη μέτρων ασφαλείας και ο συνωστισμός στο μονοπάτι για τον Μύτικα αυξάνουν κατακόρυφα την πιθανότητα ατυχημάτων από πτώσεις λίθων.

Η πρόσφατη επιχείρηση διάσωσης Μολδαβού ορειβάτη στην Πετρόστρουγκα υπενθυμίζει πόσο απρόβλεπτο παραμένει το βουνό, ακόμη και για όσους διαθέτουν εξοπλισμό. Η τραγωδία στα Βαρδούσια με τον θάνατο τεσσάρων ορειβατών υπογραμμίζει τους θανάσιμους κινδύνους που ελλοχεύουν όταν αγνοούνται οι κανόνες του βουνού.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών, η κατάσταση στις διαδρομές προς την κορυφή θυμίζει πλέον «λαϊκό προσκύνημα» τα Σαββατοκύριακα. Επισημαίνεται από παράγοντες της αγοράς ότι χωρίς ένα αυστηρό σύστημα ελέγχου, είναι θέμα χρόνου να θρηνήσουμε νέα θύματα λόγω της ανεξέλεγκτης προσέλευσης.

Η ιστορική αναδρομή και η υποψηφιότητα στην UNESCO

Η συζήτηση για τη διαχείριση του Ολύμπου κρατά από τον Μεσοπόλεμο, όταν Γερμανοί αρχαιολόγοι πρότειναν τη λάξευση μιας γιγάντιας προτομής του Δία στην κορυφή. Η πρόταση, αν και αρχικά εγκρίθηκε, απορρίφθηκε τελικά ως «παλαβή», με το βουνό να ανακηρύσσεται Εθνικός Δρυμός το 1938.

Σήμερα, η ανάγκη ελέγχου επανέρχεται στο προσκήνιο λόγω της υποψηφιότητας του Ολύμπου για ένταξη στα μνημεία της UNESCO. Ο ΟΦΥΠΕΚΑ προκήρυξε διαγωνισμό για την εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας, επιδιώκοντας να θέσει κανόνες στη διακίνηση των επισκεπτών και στις θέσεις στάθμευσης.

Εν αναμονή των αποτελεσμάτων της μελέτης, η μονάδα διαχείρισης παλεύει με ελάχιστους πόρους, διαθέτοντας μόλις επτά άτομα προσωπικό. Η δημιουργία ενός συστήματος καταγραφής και ο έλεγχος των πυλών εισόδου θεωρούνται πλέον μονόδρομος για τη βιώσιμη επιβίωση του ιστορικού βουνού.