- Τα νησιά βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των συνεπειών της κλιματικής κρίσης.
- Οι δήμοι αναλαμβάνουν αρμοδιότητες χωρίς τους απαραίτητους οικονομικούς πόρους.
- Η κεντρική διοίκηση αποκλείει τις τοπικές κοινωνίες από τις κρίσιμες αποφάσεις.
- Το ΕΛΙΑΜΕΠ προτείνει 7 μέτρα για τη διοικητική και τεχνική ενίσχυση των ΟΤΑ.
- Η κλιματική ανθεκτικότητα απαιτεί τοπική καινοτομία και συμμετοχική διακυβέρνηση.
Μια νέα μελέτη του ΕΛΙΑΜΕΠ αναδεικνύει το επικίνδυνο χάσμα ανάμεσα στις αυξημένες αρμοδιότητες που αναλαμβάνουν οι νησιωτικοί δήμοι και στους περιορισμένους πόρους που διαθέτουν για την κλιματική ανθεκτικότητα. Η έρευνα υπογραμμίζει ότι τα ευαίσθητα νησιωτικά οικοσυστήματα βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής κρίσης, την ώρα που η κεντρική διοίκηση καθυστερεί να προσφέρει την απαραίτητη τεχνική και οικονομική στήριξη.
| Άξονας Παρέμβασης | Περιγραφή Πρότασης |
|---|---|
| Τεχνική Υποστήριξη | Δημιουργία μόνιμων κόμβων τεχνικής βοήθειας για μικρούς δήμους. |
| Συμμετοχική Διακυβέρνηση | Ουσιαστική εμπλοκή τοπικών κοινωνιών στον σχεδιασμό έργων. |
| Αξιολόγηση Σχεδίων | Μηχανισμοί ελέγχου για την πραγματική εφαρμογή των κλιματικών σχεδίων. |
| Δημοτική Συνεργασία | Ανάπτυξη δικτύων 'μέντορα' μεταξύ έμπειρων και αδύναμων δήμων. |
| Τοπικός Σχεδιασμός | Ενσωμάτωση κριτηρίων ανθεκτικότητας σε ΣΒΑΚ και σχέδια υδάτων. |
Η ανάγκη για μια ολιστική προσέγγιση στην κλιματική θωράκιση των ελληνικών νησιών καθίσταται πλέον επιτακτική, καθώς η γεωγραφική απομόνωση και η έντονη τουριστική πίεση επιτείνουν την τρωτότητά τους. Η ιστορική εξάρτηση από την κεντρική λήψη αποφάσεων έχει δημιουργήσει ένα διοικητικό έλλειμμα, όπου οι τοπικές κοινωνίες καλούνται να διαχειριστούν ακραία φαινόμενα χωρίς τα κατάλληλα εργαλεία.
Η μεταβίβαση αρμοδιοτήτων δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη μεταφορά πόρων, τεχνική υποστήριξη και διοικητική ενδυνάμωση των νησιωτικών δήμων.
Εμμανουέλα Δούση, Καθηγήτρια ΕΚΠΑ
Η ακτινογραφία της κλιματικής τρωτότητας στα νησιά
Σύμφωνα με την καθηγήτρια του ΕΚΠΑ, Εμμανουέλα Δούση, τα νησιά είναι περισσότερο εκτεθειμένα στους κλιματικούς κινδύνους λόγω της μικρής τους κλίμακας και της εξάντλησης των φυσικών πόρων. Η ανεξέλεγκτη δόμηση και η έλλειψη κρίσιμων υποδομών δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα, ειδικά όταν οι δήμοι καλούνται να αντιμετωπίσουν καταστάσεις όπως η κήρυξη έκτακτης ανάγκης λόγω κακοκαιρίας.
Η μελέτη του ΕΛΙΑΜΕΠ καταδεικνύει ότι η πολυεπίπεδη διακυβέρνηση παραμένει θεωρητική, καθώς η συμμετοχή των δήμων στον στρατηγικό σχεδιασμό είναι περιορισμένη. Οι τοπικές αρχές επιφορτίζονται με τη διαχείριση πλημμυρικών κινδύνων και την πρόληψη της περιβαλλοντικής υποβάθμισης, χωρίς όμως τη συνοδεία των απαραίτητων οικονομικών κονδυλίων.
Προτεινόμενο Νίκος Γρίτσης: Ο Παντελίδης πήρε 150.000€ με 20 τραγούδια, λέει ο στιχουργός
Το θεσμικό παράδοξο και η έλλειψη πόρων
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της έρευνας είναι ο φαύλος κύκλος στον οποίο βρίσκονται οι νησιωτικοί δήμοι, λόγω των δομικών ιδιαιτεροτήτων τους. Η μεταβίβαση αρμοδιοτήτων από το κράτος προς την τοπική αυτοδιοίκηση δεν συνοδεύεται από διοικητική ενδυνάμωση, αφήνοντας τις τοπικές κοινωνίες εκτεθειμένες σε υψηλούς κινδύνους.
Επιπλέον, το έλλειμμα συμμετοχικής διακυβέρνησης υπονομεύει την εμπιστοσύνη των πολιτών, καθώς οι αποφάσεις για έργα όπως τα υπεράκτια αιολικά πάρκα λαμβάνονται συχνά εκ των υστέρων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η πράσινη μετάβαση να αντιμετωπίζεται με κοινωνικές αντιδράσεις και δυσπιστία, αντί να λειτουργεί ως μοχλός ανάπτυξης.
Οι επτά προτάσεις για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας
Η ερευνητική ομάδα του ΕΛΙΑΜΕΠ προτείνει συγκεκριμένα μέτρα, όπως η δημιουργία μόνιμων μηχανισμών τεχνικής υποστήριξης μέσω εθνικών δομών. Οι κόμβοι τεχνικής βοήθειας θα μπορούσαν να προσφέρουν την απαραίτητη τεχνογνωσία στους μικρούς δήμους για τον μετριασμό των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.
Παράλληλα, προτείνεται η ενσωμάτωση κριτηρίων ανθεκτικότητας στα τοπικά σχέδια διαχείρισης υδάτων και στα τεχνικά προγράμματα των δήμων. Η συστηματική αξιολόγηση δεν πρέπει να περιορίζεται στην τυπική ολοκλήρωση των σχεδίων, αλλά να εστιάζει στην ουσιαστική εφαρμογή τους στο πεδίο.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων αναλυτών στρατηγικής, η κλιματική ανθεκτικότητα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως οριζόντιος άξονας πολιτικής και όχι ως παρεμπίπτον ζήτημα. Η τοπική καινοτομία και η ευελιξία των δήμων αποτελούν τα κλειδιά για την προσαρμογή στις πραγματικές ανάγκες κάθε νησιού.
Η επόμενη μέρα για την τοπική αυτοδιοίκηση
Η δημιουργία δικτύων συνεργασίας μεταξύ των δήμων μπορεί να λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής ισχύος, με τους πιο έμπειρους δήμους να λειτουργούν ως μέντορες. Η ανταλλαγή τεχνογνωσίας και η ανάπτυξη πιλοτικών δράσεων είναι απαραίτητες για τη δημιουργία ενός συνεκτικού πλαισίου σχεδιασμού.
Τελικά, η κλιματική θωράκιση των νησιών δεν είναι μόνο ζήτημα υποδομών, αλλά και πολιτικής βούλησης για την αποκέντρωση των πόρων. Η βιώσιμη ανάπτυξη απαιτεί την ενεργό συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στη διαμόρφωση του μέλλοντός τους.
Πώς μπορούν οι δήμοι να ενισχύσουν την ανθεκτικότητά τους
- Αναζήτηση συνεργασιών με μεγαλύτερους δήμους για ανταλλαγή τεχνογνωσίας.
- Ενσωμάτωση κλιματικών κριτηρίων σε όλα τα νέα τεχνικά έργα και υποδομές.
- Δημιουργία τοπικών ενεργειακών κοινοτήτων για την ενίσχυση της αυτονομίας.
- Αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων για την έγκαιρη προειδοποίηση ακραίων φαινομένων.
- Ενίσχυση της διαβούλευσης με τους πολίτες για την αποδοχή των πράσινων έργων.
