Ναπολέων Σουκατζίδης: Η συγκλονιστική άρνηση να βγει από τη λίστα των 200 εκτελεσθέντων στην Καισαριανή

Ο Ναπολέων Σουκατζίδης, ο κομμουνιστής συνδικαλιστής που έγινε σύμβολο αυτοθυσίας, αρνήθηκε να σωθεί από το εκτελεστικό απόσπασμα των ναζί στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944. Η μαρτυρία της ξαδέρφης του αναδεικνύει το ηθικό ανάστημα ενός ανθρώπου που επέλεξε τον θάνατο αντί να επιτρέψει την εκτέλεση ενός άλλου στη θέση του, αφήνοντας μια ανεξίτηλη παρακαταθήκη στην ελληνική ιστορία.

Η εκτέλεση των 200 της Καισαριανής αποτελεί μια από τις πιο αιματηρές σελίδες της γερμανικής κατοχής στην Ελλάδα, λειτουργώντας ως σκληρό αντίποινο για την εξόντωση του υποστράτηγου Φραντς Κρεχ. Τεχνικά, η επιλογή των μελλοθάνατων βασιζόταν σε λίστες πολιτικών κρατουμένων, κυρίως κομμουνιστών, που παραδόθηκαν από το καθεστώς της 4ης Αυγούστου στις δυνάμεις του Άξονα.

Το χρονικό της θυσίας και η άρνηση της αντικατάστασης

Ο Ναπολέων Σουκατζίδης, λόγω της άριστης γνώσης της γερμανικής γλώσσας, εκτελούσε χρέη διερμηνέα στο Στρατόπεδο Χαϊδαρίου. Όταν ο διοικητής του στρατοπέδου διάβασε το όνομά του στη λίστα των 200 μελλοθάνατων, του πρότεινε να τον εξαιρέσει, καθώς η παρουσία του ήταν χρήσιμη για τις υπηρεσίες των κατακτητών.

Η απάντηση του Σουκατζίδη έμεινε στην ιστορία ως μια από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές ηρωισμού. Ρώτησε ευθέως αν στη θέση του θα εκτελεστεί κάποιος άλλος, και όταν έλαβε καταφατική απάντηση, αρνήθηκε κατηγορηματικά τη σωτηρία του, λέγοντας πως δεν θα κάνει πίσω.

«Μια μητέρα θα κλάψει για εμένα, μια μητέρα θα κλάψει για κάποιον άλλον», ήταν τα λόγια που μετέφερε η ξαδέρφη του, Φωτεινή Σουκατζίδη, περιγράφοντας το μεγαλείο της ψυχής του. Ο Σουκατζίδης στάθηκε στην ουρά των μελλοθάνατων και, σύμφωνα με μαρτυρίες, τραγούδησε πριν την εκτέλεση.

Η διαδρομή από την εξορία στο Σκοπευτήριο Καισαριανής

Ο Σουκατζίδης δεν ήταν ένας τυχαίος κρατούμενος, αλλά ένας συνειδητοποιημένος συνδικαλιστής με μακρά δράση. Είχε συλληφθεί από τη δικτατορία Μεταξά και εξοριστεί στον Αη Στράτη, πριν μεταφερθεί στις φυλακές της Ακροναυπλίας το 1937.

Τον Απρίλιο του 1941, με την είσοδο των Γερμανών στην Ελλάδα, η κατοχική κυβέρνηση τον παρέδωσε στους ναζί. Μετά από μετακινήσεις σε διάφορες φυλακές, κατέληξε στο Χαϊδάρι τον Σεπτέμβριο του 1943, όπου έζησε τις τελευταίες του στιγμές πριν την Πρωτομαγιά του 1944.

Η θυσία του συνδέεται άρρηκτα με το φωτογραφικό υλικό από την εκτέλεση που έχει έρθει στο φως, αποτυπώνοντας τη φρίκη των αντιποίνων. Οι 200 της Καισαριανής έγιναν το σύμβολο της αντίστασης απέναντι στον φασισμό και τον ναζισμό.

Η ιστορική μνήμη και η παρακαταθήκη του Σουκατζίδη

Ιστορικοί ερευνητές που μελετούν τα αρχεία της περιόδου επισημαίνουν ότι η στάση του Σουκατζίδη δεν ήταν μια παρορμητική κίνηση, αλλά η κορύφωση μιας ιδεολογικής συνέπειας. Στους διαδρόμους της ιστορικής μνήμης, η άρνησή του να αντικατασταθεί ερμηνεύεται ως η απόλυτη πράξη αλληλεγγύης.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων μελετητών της Εθνικής Αντίστασης, ο Σουκατζίδης γνώριζε ότι η επιβίωσή του θα σήμαινε τον θάνατο ενός ανώνυμου συντρόφου του. Αυτή η ηθική δέσμευση απέναντι στον «άλλον» είναι που τον κατέταξε στο πάνθεον των ηρώων.

Η ιστορία του συνεχίζει να εμπνέει, υπενθυμίζοντας ότι ακόμα και στις πιο σκοτεινές στιγμές της ανθρωπότητας, η ατομική αξιοπρέπεια και η αυτοθυσία μπορούν να νικήσουν τον φόβο του θανάτου. Η Καισαριανή παραμένει ένας τόπος προσκυνήματος για την ελευθερία.