Μουκορμύκωση: Το ελληνικό «όπλο» κατά του μαύρου μύκητα μέσω της αλβουμίνης

Ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο Κρήτης και το ΙΤΕ, με επικεφαλής τον καθηγητή Γιώργο Χαμηλό, ανακάλυψε έναν κρίσιμο μηχανισμό προστασίας έναντι της μουκορμύκωσης, γνωστής και ως «μαύρος μύκητας». Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature, αποκαλύπτει ότι η πρωτεΐνη αλβουμίνη λειτουργεί ως φυσικό «όπλο», αναστέλλοντας την ανάπτυξη του παθογόνου που οδηγεί σε θνητότητα έως και 50%.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια της παγκόσμιας ανησυχίας που προκάλεσε η έξαρση του «μαύρου μύκητα» κατά τη διάρκεια της πανδημίας, ιδιαίτερα στην Ινδία το 2021. Το παρασκήνιο της υπόθεσης συνδέεται με τη δράση μιας εξαιρετικά επιθετικής λοίμωξης που προκαλεί νέκρωση των ιστών μέσα σε λίγες μόνο ώρες, προσβάλλοντας ζωτικά όργανα όπως ο εγκέφαλος και οι πνεύμονες.

Η σημασία της αλβουμίνης στην άμυνα του οργανισμού

Η ομάδα του καθηγητή Γιώργου Χαμηλού διαπίστωσε ότι οι ασθενείς που νοσούν από μουκορμυκητίαση εμφανίζουν σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα αλβουμίνης στο αίμα τους. Η σοβαρή υποαλβουμιναιμία αναδεικνύεται πλέον ως ο ισχυρότερος προγνωστικός δείκτη για την κακή έκβαση της νόσου, καθώς η πρωτεΐνη αυτή δεν είναι απλώς ένας μεταφορέας ουσιών, αλλά ένας ενεργός αμυντικός μηχανισμός.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν, η αλβουμίνη περιέχει ελεύθερα λιπαρά οξέα τα οποία εισέρχονται στον μύκητα. Εκεί, εμποδίζουν την ενεργοποίηση γονιδίων που είναι απαραίτητα για την ανάπτυξή του, καθιστώντας το παθογόνο ανίκανο να προκαλέσει νόσο. Αυτή η στοχευμένη αναστολή προσφέρει μια νέα προοπτική για τη χρήση της αλβουμίνης ως θεραπευτικού μέσου.

Όπως επισημαίνουν και άλλοι διακεκριμένοι επιστήμονες του ΙΤΕ, όπως ο Νεκτάριος Ταβερναράκης, η βασική έρευνα είναι αυτή που γεννά τις λύσεις για τις μεγάλες απειλές της δημόσιας υγείας. Η ενδοφλέβια χορήγηση αλβουμίνης πλεονεκτεί έναντι των κλασικών φαρμάκων, καθώς στερείται τοξικότητας και παρενεργειών για τον ασθενή.

Ποιοι κινδυνεύουν και πώς μεταδίδεται ο μύκητας

Οι μουκορμύκητες υπάρχουν παντού στη φύση και οι άνθρωποι εισπνέουν εκατοντάδες σπόρια καθημερινά. Ωστόσο, η θωράκιση του ανοσοποιητικού συστήματος στους υγιείς οργανισμούς λειτουργεί ως φυσικό φράγμα, εμποδίζοντας την παραγωγή τοξινών από το παθογόνο.

Ιδιαίτερα ευάλωτες ομάδες είναι τα άτομα με αρρύθμιστο διαβήτη, υποσιτισμό ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό λόγω μεταμοσχεύσεων ή καρκίνου. Η έγκαιρη διάγνωση είναι κρίσιμη, καθώς η τοξίνη μουκορισίνη προκαλεί ταχύτατη καταστροφή των ιστών, καθιστώντας συχνά τη χειρουργική επέμβαση αναπόφευκτη.

Στους διαδρόμους της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, η αισιοδοξία είναι διάχυτη, καθώς η έρευνα περνά πλέον στη δεύτερη φάση. Σε συνεργασία με διεθνή αιματολογικά κέντρα, θα αξιολογηθεί η ανοσολογική απόκριση ασθενών με χαμηλή αλβουμίνη μετά τη χορήγηση της πρωτεΐνης.

Η κλιματική κρίση και οι νέες μυκητιασικές απειλές

Ένας από τους παράγοντες που ανησυχούν τους ερευνητές είναι η κλιματική κρίση, η οποία φαίνεται να καταρρίπτει το «φράγμα θερμοκρασίας». Οι περισσότεροι μύκητες δεν αναπτύσσονται πάνω από τους 30 βαθμούς Κελσίου, όμως η άνοδος της παγκόσμιας θερμοκρασίας τους αναγκάζει να προσαρμοστούν.

Αυτή η θερμική προσαρμογή επιτρέπει σε μύκητες όπως ο Candida auris να επιβιώνουν στο ανθρώπινο σώμα, αποτελώντας ήδη σοβαρή απειλή για τα ελληνικά νοσοκομεία. Η διεθνής επιστημονική κοινότητα προειδοποιεί ότι οι μυκητιασικές λοιμώξεις θα αποτελέσουν μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών.

Παρά τη διεθνή αναγνώριση, ο Γιώργος Χαμηλός κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την έλλειψη χρηματοδότησης στην Ελλάδα. Η αγωνία για την επιβίωση των εργαστηρίων και ο κίνδυνος ενός νέου brain drain επισκιάζουν τη χαρά της δημοσίευσης στο Nature.

Η επόμενη μέρα για τη θεραπεία της μουκορμύκωσης

Η ανακάλυψη αυτή δεν αφορά μόνο τη θεραπεία, αλλά και την πρόληψη σε ασθενείς υψηλού κινδύνου. Η στρατηγική χρήση της αλβουμίνης θα μπορούσε να μειώσει δραστικά τα ποσοστά θνητότητας και να προσφέρει μια ασφαλή εναλλακτική στις τοξικές αντιμυκητιασικές αγωγές.

Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι η πολιτεία πρέπει να στηρίξει έμπρακτα τη βασική έρευνα. Χωρίς σταθερή υποστήριξη, καινοτομίες που γεννιούνται στην Ελλάδα κινδυνεύουν να μείνουν ανεκμετάλλευτες ή να αναπτυχθούν αποκλειστικά στο εξωτερικό.