- Η δεοντολογία λειτουργεί ως ηθικό φίλτρο που νοηματοδοτεί τη δικαστική ελευθερία.
- Η εικόνα της αμεροληψίας στον δημόσιο χώρο είναι εξίσου σημαντική με την ουσία της.
- Ο ψηφιακός λόγος απαιτεί αυξημένη θεσμική ευθύνη λόγω της μόνιμης φύσης του.
- Η αυτόνομη Δικαιοσύνη εγκυμονεί κινδύνους για το δημοκρατικό σύστημα εξισορροπήσεων.
- Η δικαστική ανεξαρτησία κατοχυρώνεται καθημερινά μέσα από τη στάση του δικαστή.
Ο πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας, Μιχάλης Πικραμένος, κατά τη γενική συνέλευση της Ένωσης Διοικητικών Δικαστών, υπογράμμισε ότι η δεοντολογία αποτελεί το ηθικό φίλτρο που διασφαλίζει την εμπιστοσύνη των πολιτών στη Δικαιοσύνη. Στην παρέμβασή του, ανέδειξε την ανάγκη για προσεκτική δημόσια έκφραση των δικαστικών λειτουργών, τονίζοντας ότι η εικόνα της αμεροληψίας είναι εξίσου κρίσιμη με την ίδια την ουσία της δικαστικής κρίσης.
| Θεματική Ενότητα | Βασική Θέση / Ανάλυση |
|---|---|
| Δεοντολογία & Λόγος | Λειτουργεί ως ηθικό φίλτρο που νοηματοδοτεί την ελευθερία έκφρασης. |
| Ψηφιακή Εποχή | Κίνδυνος από τον μόνιμο και αναπαραγόμενο λόγο στα social media. |
| Επιλογή Ηγεσιών | Η μη δεσμευτική γνωμοδότηση διασφαλίζει τη λαϊκή κυριαρχία. |
| Κίνδυνοι Αυτονομίας | Πολιτικοποίηση, δημιουργία παρατάξεων και αποδυνάμωση λογοδοσίας. |
| Δικαστική Ανεξαρτησία | Καθημερινή κατάκτηση μέσω της στάσης και της συμπεριφοράς. |
Η τοποθέτηση αυτή του κ. Πικραμένου δεν αποτελεί μια απλή υπηρεσιακή παρέμβαση, αλλά έρχεται σε μια συγκυρία όπου η αμφισβήτηση των θεσμών και η απομάγευση της Δικαιοσύνης από την κοινωνία — ένα φαινόμενο που ο ίδιος έχει επισημάνει και στο παρελθόν — απαιτούν μια νέα προσέγγιση στη θεσμική εξωστρέφεια. Η ανάγκη για αυτοσυγκράτηση και πειθαρχία στον δημόσιο λόγο αναδεικνύεται πλέον ως υπαρξιακό ζήτημα για το κύρος του δικαστικού σώματος.
Η δεοντολογία δεν περιορίζει την ελευθερία, αλλά τη νοηματοδοτεί και θέτει το ερώτημα όχι μόνο του 'επιτρέπεται', αλλά και του 'πρέπει'.
Μιχάλης Πικραμένος, Πρόεδρος ΣτΕ
Η δεοντολογία ως εσωτερικό μέτρο ποιότητας
Σύμφωνα με τον πρόεδρο του Συμβουλίου της Επικρατείας, η εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη δεν σφυρηλατείται αποκλειστικά εντός των δικαστικών αιθουσών, αλλά διαμορφώνεται καθημερινά στον δημόσιο χώρο. Η δεοντολογία του δικαστή δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως εξωτερικός περιορισμός, αλλά ως ένα εσωτερικό μέτρο ποιότητας που νοηματοδοτεί την ελευθερία του.
Όπως επισημαίνεται στο ρεπορτάζ, η αποστασιοποίηση από πολιτικές αντιπαραθέσεις αποτελεί απαράβατο όρο για τη διαφύλαξη της πραγματικής και φαινόμενης αμεροληψίας. Σε περιόδους έντονης κοινωνικής πόλωσης, η προσεκτική χρήση του λόγου από τους λειτουργούς της Θέμιδας λειτουργεί ως ανάχωμα στην απαξίωση των θεσμών, ενισχύοντας το αίσθημα ασφάλειας δικαίου των πολιτών.
Οι προκλήσεις της ψηφιακής εποχής και των social media
Προτεινόμενο Υπουργός Δικαιοσύνης και Εισαγγελείς: Η κρίση εμπιστοσύνης και οι επιθέσεις στη Δικαιοσύνη
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη δυναμική του λόγου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου η πληροφορία αναπαράγεται και πολλαπλασιάζεται με ταχύτατους ρυθμούς. Ο κ. Πικραμένος προειδοποίησε ότι στην ψηφιακή εποχή, ο δημόσιος λόγος παύει να είναι παροδικός και αποκτά μια μόνιμη ισχύ που μπορεί να προκαλέσει ανεπανόρθωτη βλάβη στο κύρος της Δικαιοσύνης.
Παράλληλα, εξέφρασε την ανησυχία του για την άνοδο των θεωριών συνωμοσίας και του απλουστευτικού λόγου που κερδίζουν έδαφος, οδηγώντας συχνά σε φαινόμενα θεσμικής αποδόμησης. Η δυνατότητα του καθενός να εκφέρει λόγο για τα πάντα, ακόμη και για ζητήματα που δεν γνωρίζει, καθιστά το «ηθικό φίλτρο» της δεοντολογίας πιο αναγκαίο από ποτέ για τους δικαστές.
Συνταγματική αναθεώρηση και η επιλογή των ηγεσιών
Ενόψει της επικείμενης αναθεώρησης του Συντάγματος, ο πρόεδρος του ΣτΕ τοποθετήθηκε σθεναρά κατά της δεσμευτικής ψηφοφορίας από το δικαστικό σώμα για την επιλογή των ηγεσιών. Υποστήριξε ότι μια τέτοια εξέλιξη θα σήμαινε αυτονόμηση της Δικαιοσύνης, η οποία εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους τόσο για τη λειτουργία του πολιτεύματος όσο και για τη Δημοκρατία.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων συνταγματολόγων, η προειδοποίηση για τους κινδύνους πολιτικοποίησης της Δικαιοσύνης μέσω εσωτερικών παρατάξεων αγγίζει τον πυρήνα του συστήματος εξισορροπήσεων (checks and balances). Επισημαίνεται από νομικούς κύκλους ότι η μετατροπή της γνωμοδότησης σε δεσμευτική απόφαση θα μπορούσε να οδηγήσει σε ομαδοποιήσεις και εντάσεις, υπονομεύοντας την ανεξαρτησία του δικαστή έναντι των συναδέλφων του.
Η επόμενη μέρα για τη δικαστική ανεξαρτησία
Καταλήγοντας, ο κ. Πικραμένος τόνισε ότι η δικαστική ανεξαρτησία δεν είναι μια στατική έννοια κατοχυρωμένη μόνο στο Σύνταγμα, αλλά μια καθημερινή κατάκτηση. Αυτή κερδίζεται μέσα από τη στάση, τον λόγο και τη συμπεριφορά του κάθε δικαστή ξεχωριστά, ο οποίος οφείλει να φέρει πάντοτε το βάρος του λειτουργήματός του, ακόμη και ως πολίτης.
Η διαφύλαξη των μηχανισμών λογοδοσίας, όπως η αξιολόγηση και η πειθαρχική ευθύνη, παραμένει κρίσιμη για την αποφυγή της απονεύρωσης των θεσμών. Η ισορροπία μεταξύ της λαϊκής κυριαρχίας και της δικαστικής αυτονομίας αποτελεί το θεμέλιο της φιλελεύθερης Δημοκρατίας, διασφαλίζοντας ότι καμία εξουσία δεν θα παραμένει ανεξέλεγκτη στο σύγχρονο κράτος δικαίου.
Οδηγός θεσμικής δεοντολογίας στον δημόσιο λόγο
- Αποστασιοποίηση από τρέχουσες πολιτικές ή ιδεολογικές αντιπαραθέσεις.
- Χρήση προσεκτικού και τεκμηριωμένου λόγου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
- Διαφύλαξη της εικόνας αμεροληψίας σε κάθε δημόσια εμφάνιση.
- Αποφυγή συμμετοχής σε ομαδοποιήσεις που υπονομεύουν τη δικαστική ανεξαρτησία.
- Τήρηση του μέτρου ποιότητας που επιβάλλει το δικαστικό λειτούργημα.
