Μετεωρολογία στα social media: Η παγίδα των τρομολαγνικών προγνώσεων και ο ρόλος των ειδικών

Η ραγδαία άνοδος των ερασιτεχνών «προγνωστών» στα κοινωνικά δίκτυα δημιουργεί ένα επικίνδυνο μείγμα παραπληροφόρησης και τρομολαγνίας. Ειδικοί επιστήμονες προειδοποιούν ότι οι ανακριβείς προβλέψεις για «θεομηνίες» υποσκάπτουν την αξιοπιστία της μετεωρολογίας και θέτουν σε κίνδυνο τη δημόσια ασφάλεια, καθώς η επιστημονική γνώση συχνά θυσιάζεται στον βωμό των κλικ.

Αυτή η τάση για ψηφιακή καιρική ενημέρωση δεν είναι τυχαία, καθώς η κλιματική κρίση και η συχνότητα των έντονων φαινομένων έχουν αυξήσει την ανάγκη των πολιτών για έγκαιρη πληροφόρηση. Ωστόσο, το νεοφυές οικοσύστημα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης συχνά ευνοεί την υπερβολή έναντι της ακρίβειας, καθιστώντας τα όρια ανάμεσα στην επιστήμη και την εμπειρική παρατήρηση ιδιαίτερα δυσδιάκριτα.

Ο πόλεμος των κλικ και η «γηπεδική» νοοτροπία

Η υπερπροσφορά μετεωρολογικών προφίλ στο Facebook και το TikTok συνδέεται άμεσα με την πρακτική του rage-bait και της τρομολαγνίας. Τίτλοι όπως «η κακοκαιρία της δεκαετίας» ή «η ψυχρή λίμνη που θα καταπιεί τη χώρα» χρησιμοποιούνται κατά κόρον από ενημερωτικές ιστοσελίδες για να προσελκύσουν επισκέψεις. Ο Γιώργος Τσατραφύλλιας επισημαίνει ότι ο θόρυβος γεννιέται στη μετάφραση της πληροφορίας, όταν αυτή απομονώνεται από το επιστημονικό της πλαίσιο για να μετατραπεί σε έναν πιασάρικο τίτλο.

Παράλληλα, αναπτύσσεται ένας τοξικός ανταγωνισμός ανάμεσα στους διαχειριστές σελίδων, με τους ακολούθους να υιοθετούν μια «γηπεδική» νοοτροπία. Αν και υπάρχουν παθιασμένοι ερασιτέχνες που μοιράζονται το χόμπι τους με σοβαρότητα και τεχνολογική υποδομή, η πλειονότητα των χρηστών έρχεται αντιμέτωπη με σενάρια που στερούνται επιστημονικής βάσης.

Τα όρια της επιστήμης και η αβεβαιότητα των μοντέλων

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της «Κ», η Χριστίνα Σούζη υπενθυμίζει ότι δεν υπάρχει έγκυρη πρόγνωση με ορίζοντα μεγαλύτερο των τεσσάρων ή πέντε ημερών. Τα αμερικανικά και ευρωπαϊκά μοντέλα (GFS, ECMWF) μπορεί να δείχνουν ακραία φαινόμενα ακόμα και 20 ημέρες πριν, όμως οι σοβαροί επιστήμονες γνωρίζουν ότι αυτά τα δεδομένα θα διορθωθούν στην πορεία.

Ο διευθυντής Ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Κώστας Λαγουβάρδος, τονίζει ότι οι πρώιμες προγνώσεις οδηγούν στον ευτελισμό της επιστήμης. Όταν ένα δυσοίωνο σενάριο επιβεβαιώνεται μία στις δέκα φορές, ο «ψηφιακός προγνώστης» κομπάζει, αγνοώντας τις εννέα αποτυχημένες προβλέψεις που προκάλεσαν άσκοπο πανικό. Η ανάγκη για ακρίβεια είναι επιτακτική, ειδικά όταν μια πραγματική κακοκαιρία απειλεί ανθρώπινες ζωές και υποδομές.

Το θολό τοπίο της επαγγελματικής κατοχύρωσης

Στην Ελλάδα, η γκρίζα ζώνη για το ποιος θεωρείται μετεωρολόγος παραμένει ενεργή. Γνωστά πρόσωπα της τηλεόρασης, όπως ο Σάκης Αρναούτογλου ή ο Γιάννης Καλλιάνος, έχουν δεχθεί κριτική ή σχόλια για το ακαδημαϊκό τους υπόβαθρο, αν και τους αναγνωρίζεται η σοβαρότητα στη διαχείριση της πληροφορίας. Ο κ. Καλλιάνος υπογραμμίζει την έλλειψη ενός σαφούς πλαισίου που να κατοχυρώνει το επάγγελμα, προτείνοντας ως ελάχιστο προσόν το πτυχίο Φυσικής ή Μαθηματικών με εξειδικευμένο μεταπτυχιακό.

Νομικοί και επιστημονικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι η έλλειψη σαφούς πλαισίου επιτρέπει σε οποιονδήποτε να αυτοπροσδιορίζεται ως μετεωρολόγος, προκαλώντας σύγχυση στο κοινό. Αυτή η κατάσταση ενισχύει την αναξιοπιστία, καθώς ο πολίτης δυσκολεύεται να ξεχωρίσει τον επαγγελματία ερευνητή από τον έμπειρο ερασιτέχνη ή τον απλό χομπίστα.

Η επόμενη μέρα για την έγκυρη ενημέρωση

Παρά την έξαρση του φαινομένου, ο Κώστας Λαγουβάρδος εμφανίζεται συγκρατημένα αισιόδοξος, θεωρώντας την κατάσταση ως μια «παιδική ασθένεια» της ψηφιακής εποχής. Η ανάγκη για έγκυρη πληροφόρηση παραμένει υψηλή, όπως αποδεικνύουν οι 300.000 καθημερινοί επισκέπτες του meteo.gr, αριθμός που εκτοξεύεται σε περιόδους κρίσης.

Η επιστημονική κοινότητα ελπίζει ότι το μοντέλο της εντυπωσιοθηρικής πρόγνωσης θα χάσει σταδιακά την επιρροή του. Η προώθηση της επιστημονικής σκέψης, μέσα από πρωτοβουλίες όπως το Athens Science Festival, μπορεί να βοηθήσει τους πολίτες να αναπτύξουν κριτική ικανότητα απέναντι στα μετεωρολογικά σενάρια του Διαδικτύου.