Μενδενίτσα: Το «αντάμωμα της Γριίτσας» και το κοντοσούβλι των 100 μέτρων στη Φθιώτιδα

Με επίκεντρο την πλούσια λαογραφική παράδοση και την ιστορική μνήμη, οι κάτοικοι της Μενδενίτσας και της Σκάρφειας στη Φθιώτιδα γιόρτασαν την Αποκριά, αναβιώνοντας έθιμα που χάνονται στα βάθη των αιώνων. Από το μυστηριώδες «αντάμωμα της Γριίτσας» στο μεσαιωνικό κάστρο μέχρι το κοντοσούβλι-ρεκόρ των 100 μέτρων, η περιοχή αναδείχθηκε σε πόλο έλξης επισκεπτών, τιμώντας παράλληλα την ιδιότητά της ως Μαρτυρικό Χωριό.

Οι αποκριάτικες εκδηλώσεις στην ελληνική ύπαιθρο αποτελούν παραδοσιακά έναν ζωντανό οργανισμό που συνδέει το παρελθόν με το παρόν, λειτουργώντας ως μέσο κοινωνικής συνοχής και διατήρησης της συλλογικής μνήμης. Αυτή η ανάγκη για σύνδεση με τις ρίζες γίνεται ακόμη πιο επιτακτική σε περιοχές με βαρύ ιστορικό αποτύπωμα, όπου οι κάτοικοι χρησιμοποιούν τον μύθο για να επουλώσουν συλλογικά τραύματα.

Ο μύθος της Γριίτσας στο Κάστρο της Μενδενίτσας

Στην ιστορική Μενδενίτσα, ένα χωριό «φωλιασμένο» στο Καλλίδρομο Όρος, το αποκορύφωμα των εκδηλώσεων είναι το δρώμενο της «Γριίτσας». Ο τοπικός μύθος αναφέρεται σε μια γηραιά μορφή που κατοικούσε στο Κάστρο, η οποία κατά μία εκδοχή ήταν αρχαία θεά και κατά μία άλλη, μια γενναία κατάσκοπος των Ελλήνων κατά την Τουρκοκρατία.

Τα τελευταία τρία χρόνια, οι κάτοικοι έχουν μετατρέψει αυτή την αφήγηση σε ένα συμμετοχικό δρώμενο. Μικροί και μεγάλοι, με μπροστάρηδες τους θορυβώδεις Κουδουναραίους, ανεβαίνουν στο κάστρο τη νύχτα και καλούν το «στοιχειό» να βγει από τα τείχη, σε μια συμβολική κίνηση εξορκισμού των φόβων τους.

Όπως επισημαίνει ο πρόεδρος της Κοινότητας, Νικόλαος Αντερριώτης, η εκδήλωση αποτελεί μια σπουδαία ευκαιρία για την ανάδειξη του χωριού. Το μήνυμα είναι σαφές: η αγνότητα της ψυχής, όπως αυτή των παιδιών που πείθουν τη Γριίτσα να εμφανιστεί, είναι το κλειδί για την αντιμετώπιση κάθε πρόκλησης.

Η ιστορική διαδρομή: Από τις Θερμοπύλες στο Μαρτυρικό Χωριό

Η Μενδενίτσα δεν είναι απλώς ένας γραφικός προορισμός, αλλά ένα τοποσήμο με τεράστια ιστορική σημασία. Στα βουνά της βρίσκεται το μονοπάτι από όπου ο Εφιάλτης οδήγησε τους Πέρσες για να περικυκλώσουν τον Λεωνίδα στις Θερμοπύλες, ενώ το κάστρο της ανεγέρθη τον 13ο αιώνα από τον Λομβαρδό ιππότη Γουίντο Παλαβιτσίνι.

Ωστόσο, η νεότερη ιστορία της είναι σημαδεμένη από τη θυσία, καθώς έχει αναγνωριστεί επίσημα ως Μαρτυρικό Χωριό. Στις 9 Οκτωβρίου 1943, οι γερμανικές δυνάμεις κατοχής πυρπόλησαν και κατέστρεψαν ολοκληρωτικά τον οικισμό, μια μνήμη που παραμένει ζωντανή στις καρδιές των κατοίκων.

Σε αυτό το πλαίσιο, η προσπάθεια των ντόπιων να διατηρήσουν την κληρονομιά τους αποκτά ηρωικές διαστάσεις. Συχνά, η ελληνική επαρχία αντιμετωπίζει προκλήσεις απομόνωσης, και οι κάτοικοι της Μενδενίτσας παλεύουν μόνοι τους για τη συντήρηση του κάστρου, χωρίς την αναμενόμενη στήριξη από τους επίσημους φορείς.

Το ρεκόρ στη Σκάρφεια: Κοντοσούβλι 100 μέτρων

Λίγα χιλιόμετρα μακριά, στη Σκάρφεια της Ανατολικής Λοκρίδας, η παράδοση συνδυάστηκε με τη γαστρονομική υπερβολή. Ο τοπικός Πολιτιστικός Σύλλογος διοργάνωσε ένα γλέντι που έγινε viral, καθώς ετοιμάστηκε ένα κοντοσούβλι μήκους άνω των 100 μέτρων, για το οποίο χρησιμοποιήθηκαν περίπου 200 κιλά κρέατος.

Οι αποκριάτικα δρώμενα στην περιοχή ολοκληρώθηκαν με το παραδοσιακό Γαϊτανάκι. Οι 12 πολύχρωμες κορδέλες του συμβολίζουν τους 12 μήνες του χρόνου, ενώ το πλέξιμό τους παραπέμπει στην ενότητα και τη συνεργασία που απαιτείται για να κρατηθούν ζωντανές οι κοινότητες της υπαίθρου.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της τοπικής αυτοδιοίκησης, τέτοιες πρωτοβουλίες είναι ζωτικής σημασίας για την οικονομική ενίσχυση των χωριών. Παράλληλα, λειτουργούν ως ανάχωμα στην ερήμωση, προσφέροντας κίνητρα στους νέους να επιστρέψουν και να συμμετάσχουν στα κοινά.

Η επόμενη μέρα για την παράδοση της Φθιώτιδας

Η επιτυχία των φετινών εκδηλώσεων, που ολοκληρώθηκαν την Καθαρά Δευτέρα με την προσφορά παραδοσιακής φασολάδας στην πλατεία, δείχνει ότι η λαογραφία παραμένει ισχυρή. Η Μενδενίτσα και η Σκάρφεια απέδειξαν ότι η ιστορία μπορεί να αποτελέσει το καλύτερο εφαλτήριο για το μέλλον.

Η ανάγκη για κρατική μέριμνα όσον αφορά τη συντήρηση των ιστορικών μνημείων, όπως το Κάστρο της Μενδενίτσας, παραμένει το μεγάλο ζητούμενο. Η ιδιωτική πρωτοβουλία και το μεράκι των κατοίκων έχουν θέσει τις βάσεις, όμως η θεσμική θωράκιση είναι απαραίτητη για τη μακροπρόθεσμη επιβίωση αυτών των θησαυρών.