«Mεγάλωσα έχοντας τα πάντα και τώρα δεν έχω τίποτα»: Το νέο πρόσωπο της αστεγίας στην Αθήνα

Στο Υπνωτήριο Αστέγων των Γιατρών του Κόσμου, η πραγματικότητα της στεγαστικής κρίσης αποκαλύπτει μια νέα κοινωνική τάξη ανθρώπων που βρέθηκαν στον δρόμο από τη μια στιγμή στην άλλη. Γυναίκες χωρίς υποστηρικτικό δίκτυο και ηλικιωμένοι χαμηλοσυνταξιούχοι αποτελούν πλέον τον πυρήνα μιας αθέατης ανθρωπιστικής κρίσης στην καρδιά της πρωτεύουσας, όπου η απώλεια της στέγης δεν συνδέεται πλέον απαραίτητα με χρόνιες παθήσεις, αλλά με την οικονομική αδυναμία.

Η αστεγία στην Αθήνα δεν αποτελεί πλέον ένα στατικό φαινόμενο που περιορίζεται σε περιθωριοποιημένες ομάδες, αλλά εξελίσσεται σε ένα δυναμικό κοινωνικό πρόβλημα που συνδέεται άμεσα με την εκτόξευση των ενοικίων. Αυτή η μετατόπιση, που εντάθηκε μετά την πανδημία, έχει δημιουργήσει ένα νέο προφίλ αστέγων: ανθρώπους που μέχρι πρότινος ανήκαν στη μεσαία τάξη και βρέθηκαν σε αδιέξοδο λόγω ενός διαζυγίου ή μιας αναπάντεχης καταστροφής.

Η στεγαστική κρίση ως καταλύτης κοινωνικού αποκλεισμού

Το φαινόμενο της στεγαστικής κρίσης στην πρωτεύουσα έχει μετατρέψει την εύρεση προσιτής κατοικίας σε ακατόρθωτο σενάριο για χιλιάδες πολίτες. Όπως προκύπτει από το ρεπορτάζ, περιπτώσεις όπως της Αρτέμιδος, που έχασε το σπίτι της από πυρκαγιά, αναδεικνύουν το πόσο εύθραυστη είναι η κοινωνική συνοχή όταν τα ενοίκια των 350 ευρώ έχουν πλέον εξαφανιστεί από τον χάρτη. Η Αθήνα διώχνει τους κατοίκους της, καθώς οι τιμές των ακινήτων δεν συμβαδίζουν με το διαθέσιμο εισόδημα των εργαζομένων.

Στο Υπνωτήριο Αστέγων των Γιατρών του Κόσμου, η φιλοσοφία της δομής εστιάζει στη μεταβατική φιλοξενία. Οι ωφελούμενοι επιστρέφουν το απόγευμα για να βρουν ένα καθαρό κρεβάτι, ζεστό μπάνιο και ψυχολογική υποστήριξη, προσπαθώντας να κερδίσουν χρόνο για να ανασυγκροτήσουν τη ζωή τους. Η δομή λειτουργεί ως κόμβος διαχείρισης κρίσης, προσφέροντας από νομική συνδρομή μέχρι διασύνδεση με υπηρεσίες υγείας.

Γυναίκες και ηλικιωμένοι: Οι νέες ευάλωτες ομάδες

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια ανησυχητική αύξηση των αιτημάτων από γυναίκες, οι οποίες συχνά στερούνται υποστηρικτικού δικτύου ή έχουν υποστεί ενδοοικογενειακή βία. Σε αντίθεση με το παρελθόν, όπου η αστεγία ήταν κυρίως ανδρική υπόθεση, σήμερα οι ξενώνες φιλοξενίας γυναικών δέχονται αυξημένη πίεση, με τις 19 από τις 55 κλίνες της δομής να προορίζονται αποκλειστικά για τον γυναικείο πληθυσμό.

Παράλληλα, οι άνθρωποι τρίτης ηλικίας, μεταξύ 75 και 90 ετών, αποτελούν μια νέα πρόκληση για το σύστημα πρόνοιας. Πρόκειται για χαμηλοσυνταξιούχους με σύνθετα προβλήματα υγείας που, χωρίς συγγενικό περιβάλλον, αδυνατούν να καλύψουν το κόστος μιας μονάδας φροντίδας. Η παρουσία ανθρώπων 80 ετών σε μια μεταβατική δομή υπογραμμίζει το κενό που υπάρχει στην κρατική μέριμνα για την τρίτη ηλικία.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις κοινωνικών ερευνητών που παρακολουθούν την αστική φτώχεια, η έλλειψη κοινωνικής κατοικίας στην Ελλάδα καθιστά τη μετάβαση από τη φιλοξενία στην αυτονομία εξαιρετικά δύσκολη. Επισημαίνεται από παράγοντες της αγοράς ότι η έλλειψη προσιτών ακινήτων εγκλωβίζει τους ωφελούμενους σε δομές για περιόδους που φτάνουν τους 7 μήνες, παρά τον αρχικό σχεδιασμό για παραμονή ενός μηνός.

Η ψυχολογία της απώλειας και η ανάγκη για ανεξαρτησία

Η εμπειρία της αστεγίας συνοδεύεται από το φαινόμενο της αποστέρησης, όπου η απώλεια της ιδιωτικότητας και της «ησυχίας» αποτελεί το μεγαλύτερο τραύμα. Οι άνθρωποι που φιλοξενούνται στο υπνωτήριο, όπως η Ελένη που βρέθηκε στον δρόμο μετά από ένα διαζύγιο, παλεύουν να διατηρήσουν την αξιοπρέπειά τους μέσα από μικρές καθημερινές ιεροτελεστίες, όπως το στρώσιμο του κρεβατιού τους ή τη φροντίδα των ελάχιστων υπαρχόντων τους.

Η λύση στο πρόβλημα φαίνεται να περνά μέσα από προγράμματα όπως η κοινωνική κατοικία, που προσφέρουν μια μόνιμη βάση για την επανένταξη στην αγορά εργασίας. Χωρίς μια σταθερή στέγη, η αναζήτηση εργασίας και η σταθεροποίηση της ψυχικής υγείας παραμένουν ζητούμενα που δύσκολα επιτυγχάνονται μόνο με τη νυχτερινή φιλοξενία. Η «ανεξαρτησία» παραμένει ο κεντρικός στόχος για τους ανθρώπους που, όπως ο 50χρονος Πέτρος, ελπίζουν σε μια δεύτερη ευκαιρία.

Η επόμενη μέρα για την κοινωνική προστασία

Η εμφάνιση του «νέου μοτίβου» αστέγων, οι οποίοι επικοινωνούν με τις δομές προληπτικά πριν χάσουν το σπίτι τους, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για το μέλλον. Η στεγαστική επισφάλεια δεν αφορά πλέον μόνο τους άπορους, αλλά και εργαζόμενους που βλέπουν το εισόδημά τους να απορροφάται εξ ολοκλήρου από τις πάγιες δαπάνες. Η ενίσχυση των δομών όπως το υπνωτήριο των Γιατρών του Κόσμου είναι απαραίτητη, αλλά αποτελεί μόνο την πρώτη γραμμή άμυνας.

Η ανάγκη για μια εθνική στρατηγική στέγασης που θα περιλαμβάνει τον έλεγχο των ενοικίων και την αξιοποίηση κενών κτιρίων είναι πιο επιτακτική από ποτέ. Μέχρι τότε, οι άνθρωποι που «μεγάλωσαν έχοντας τα πάντα» θα συνεχίζουν να αναζητούν καταφύγιο στις δομές αλληλεγγύης, περιμένοντας τη στιγμή που θα μπορέσουν να κλείσουν ξανά τη δική τους πόρτα πίσω τους.