Λεξικοπωλείο: Το «αντίο» ενός τοπόσημου πολιτισμού – Η Αθήνα χάνει ακόμα μια πνευματική όαση

Το εμβληματικό «Λεξικοπωλείο» στην πλατεία Προσκόπων ανακοίνωσε ότι κατεβάζει ρολά στις 15 Μαρτίου, μετά από 14 χρόνια αδιάλειπτης παρουσίας στην καρδιά του Παγκρατίου. Η είδηση, που γνωστοποιήθηκε μέσω των social media, προκάλεσε κύμα συγκίνησης στον πνευματικό κόσμο, καθώς η πόλη χάνει ένα πολύτιμο κύτταρο πολιτισμού και έναν ζωντανό χώρο συνάντησης ιδεών.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια μιας ανησυχητικής τάσης που πλήττει το ιστορικό κέντρο της Αθήνας, όπου η πολιτισμική ταυτότητα των γειτονιών υποχωρεί μπροστά στην τουριστικοποίηση και την αλλαγή χρήσεων γης. Το «Λεξικοπωλείο» δεν ήταν απλώς μια επιχείρηση, αλλά ένας πνευματικός πνεύμονας που καλλιεργούσε τη συλλογική μνήμη σε μια εποχή ψηφιακής αποξένωσης.

Η ιστορία μιας «φωλιάς» λέξεων στο Παγκράτι

Ιδρυμένο το 2011 από την Οντίλ Μπρεγιέ και τον Διαμαντή Διαμαντίδη, το βιβλιοπωλείο στον αριθμό 13 της οδού Στασινού ξεκίνησε με εξειδίκευση στα λεξικά και τη γαλλόφωνη βιβλιογραφία. Σύντομα εξελίχθηκε σε έναν πολυχώρο όπου η ποίηση, τα παιδικά βιβλία και οι λέσχες ανάγνωσης δημιούργησαν μια άτυπη κοινότητα στοχασμού.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ που δημοσιεύει Η Καθημερινή, η ανακοίνωση του κλεισίματος προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από ανθρώπους των γραμμάτων. Η συγγραφέας Λένα Διβάνη περιγράφει τον χώρο ως μια «φωλιά» που πότιζε τους αναγνώστες με ιδέες, αφήνοντάς τους πλέον «άστεγους» και «διψασμένους».

Για πολλούς θαμώνες, η επίσκεψη στο κατάστημα με τις κόκκινες τέντες ήταν μια καθημερινή ιεροτελεστία. Ο συγγραφέας Θοδωρής Ρακόπουλος ανακαλεί τη βιωματική σχέση με τον χώρο, όπου η αγορά ενός βιβλίου συνοδευόταν πάντα από προσωπικές προτάσεις και ουσιαστική κουβέντα με το προσωπικό.

Η πολιτισμική συρρίκνωση και το ράλι των ακινήτων

Το κλείσιμο του «Λεξικοπωλείου» δεν είναι μεμονωμένο γεγονός, αλλά εντάσσεται στο φαινόμενο του εξευγενισμού (gentrification) — της διαδικασίας κατά την οποία η αναβάθμιση μιας περιοχής οδηγεί στον εκτοπισμό των παραδοσιακών κατοίκων και των μικρών επιχειρήσεων από υψηλότερα ενοίκια. Η συγγραφέας Βίβιαν Στεργίου επισημαίνει ότι το Παγκράτι «παραμιλάει» από το ράλι στις τιμές των ακινήτων.

Στους διαδρόμους των πολιτιστικών κύκλων, επισημαίνεται από παρατηρητές των κοινωνικών τάσεων ότι η πόλη κινδυνεύει να γίνει μονοθεματική και βαρετή. Όταν οι χώροι τέχνης και τα βιβλιοπωλεία αντικαθίστανται από τουριστικά καταλύματα και καταστήματα εστίασης, η δημόσια ζωή φτωχαίνει και ο πολιτισμός παύει να κοινωνείται.

Η απώλεια αυτή δημιουργεί ένα δυσαναπλήρωτο κενό, παρόμοιο με εκείνο που άφησε ο πρόσφατος θάνατος προσωπικοτήτων όπως η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ. Κάθε βιβλιοπωλείο που κλείνει, όπως το «Επί Λέξει» ή η «Σύγχρονη Έκφραση», αποτελεί ένα πλήγμα στη δημόσια εμπειρία της γλώσσας και στη σχέση του πολίτη με το χαρτί.

Η επόμενη μέρα για τη δημόσια εμπειρία της γλώσσας

Η έννοια του «Τρίτου Χώρου» — ενός κοινωνικού περιβάλλοντος πέρα από το σπίτι και την εργασία όπου ευνοείται η κοινότητα — είναι κρίσιμη για την κατανόηση της απώλειας. Το «Λεξικοπωλείο» λειτουργούσε ως τέτοιος χώρος, προσφέροντας θαλπωρή και συντροφικότητα μέσω της ιστορικής βιβλιογραφίας και των νέων εκδόσεων.

Παρά το γεγονός ότι η αγορά του βιβλίου δείχνει σημάδια αντοχής, με πρωτοβουλίες όπως τα voucher βιβλίων της ΔΥΠΑ, τα μικρά συνοικιακά βιβλιοπωλεία δίνουν μάχη επιβίωσης. Η επικίνδυνη πολιτισμική συρρίκνωση που περιγράφει ο δραματουργός Μάνος Λαμπράκης απαιτεί μια νέα προσέγγιση για τη διατήρηση των εστιών λόγου στα κέντρα των πόλεων.

Για τους πιστούς του αναγνώστες, το «Λεξικοπωλείο» θα παραμείνει ένα πνευματικό καταφύγιο στη μνήμη τους. Όπως σημειώνει ο Αχιλλέας Κυριακίδης, η «ζεστή φωλιά» της οδού Στασινού θα είναι πάντα ανοιχτή στο μυαλό όσων αναζητούν την αισθητική απόλαυση και το ήθος που μόνο ένα καλό βιβλίο μπορεί να προσφέρει.