- Τα Γενικά Αρχεία του Κράτους διαθέτουν σπάνια ντοκουμέντα που επιβεβαιώνουν τις λεπτομέρειες της εκτέλεσης.
- Η έρευνα επικεντρώνεται στη γνησιότητα και τη διαδρομή των φωτογραφιών από τη ναζιστική προπαγάνδα έως σήμερα.
- Τίθεται σοβαρό ηθικό ζήτημα για την εμπορευματοποίηση εικόνων που αποτυπώνουν εγκλήματα πολέμου.
- Η κρατική παρέμβαση κρίνεται απαραίτητη για τη διάσωση και δημόσια διάθεση των ιστορικών τεκμηρίων.
Η έρευνα στα Γενικά Αρχεία του Κράτους φέρνει στο φως συγκλονιστικά ντοκουμέντα για την εκτέλεση των 200 της Καισαριανής, δίνοντας ιστορική υπόσταση στις φωτογραφίες που προκάλεσαν διεθνή σάλο σε πρόσφατη δημοπρασία. Μέσα από τα πρωτοσέλιδα του «Απελευθερωτή» και του «Ριζοσπάστη» του 1944, αναδεικνύεται το ηθικό βάρος της εμπορευματοποίησης της εθνικής μνήμης και η ανάγκη για κρατική παρέμβαση.
| Αρχειακή Συλλογή | Περιεχόμενο / Κωδικός |
|---|---|
| ΓΑΚ – Ιδιωτικές Συλλογές | Συλλογή Εντύπων Κατοχής (Κ103ε) |
| Αρχείο Β. Τσακιράκη | Φωτογραφικό υλικό (οπτικ. 1/8) |
| Εφημερίδα «Απελευθερωτής» | Φύλλο 17ης Μαΐου 1944 |
| Εφημερίδα «Ριζοσπάστης» | Φύλλο 10ης Μαΐου 1944 |
Η πρόσφατη εμφάνιση σπάνιων φωτογραφικών ντοκουμέντων σε διαδικτυακή δημοπρασία λειτούργησε ως καταλύτης για μια βαθύτερη αναδίφηση στο αρχειακό υλικό της Κατοχής. Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια της έντονης συζήτησης για τη διαχείριση της ιστορικής μνήμης, συνδέοντας τα ψηφιακά ευρήματα του σήμερα με τα χειρόγραφα τεκμήρια που φυλάσσονται επί οκτώ δεκαετίες στα εθνικά αρχεία.
Το ερώτημα ίσως να μην απαντάται νομικά. Ωστόσο, το ελληνικό κράτος εισέρχεται σε μία οικονομική συναλλαγή που δεν μπορεί να αποφορτιστεί από το ηθικό της βάρος.
Δημήτρης Σωτηρόπουλος, Πρόεδρος Εφορείας ΓΑΚ
Η «φωνή» των μελλοθάνατων μέσα από τα πρωτοσέλιδα της Κατοχής
Ξεφυλλίζοντας τις συλλογές των Γενικών Αρχείων του Κράτους (ΓΑΚ), η ματιά σταματά στο πρωτοσέλιδο της εφημερίδας «Απελευθερωτής» με ημερομηνία 17 Μαΐου 1944. Το άρθρο με τίτλο «Οι σφαγές της Αθήνας» περιγράφει με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες τη μαζικότερη εκτέλεση εκείνης της άνοιξης στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.
Οι περιγραφές ζωντανεύουν τις τελευταίες στιγμές των 200 ηρώων, οι οποίοι μεταφέρθηκαν αλυσοδεμένοι σε γερμανικά αυτοκίνητα μέσα από τους δρόμους της Αθήνας. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της εποχής, οι μελλοθάνατοι τραγουδούσαν τον εθνικό ύμνο και ζητωκραύγαζαν για τη λευτεριά, διατηρώντας το θάρρος τους μέχρι την τελευταία στιγμή μπροστά στις κάννες των όπλων.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί η αναφορά στη στάση των Γερμανών κατακτητών και των συνεργατών τους, ενώ οι καμπάνες της Καισαριανής χτυπούσαν πένθιμα. Η χρήση σφαιρών ντουμ-ντουμ και η εκτέλεση σε ομάδες των 20 ανθρώπων υπογραμμίζουν τη θηριωδία που έλαβε χώρα εκείνη την Πρωτομαγιά του 1944.
Οι φωτογραφίες του eBay και η έρευνα για τη γνησιότητά τους
Προτεινόμενο Καιρός: Ψυχρό μέτωπο με καταιγίδες, χαλάζι και λασποβροχές την Παρασκευή
Οι φωτογραφίες που εμφανίστηκαν πρόσφατα στο eBay και φέρεται να απεικονίζουν αυτές τις στιγμές, βρίσκονται πλέον στο μικροσκόπιο των ειδικών. Ο πρόεδρος της Εφορείας των ΓΑΚ, Δημήτρης Σωτηρόπουλος, επισημαίνει στην Καθημερινή ότι το κρίσιμο βήμα είναι η συστηματική έρευνα για τη διαδρομή τους στον χρόνο.
Πιθανολογείται ότι το υλικό προέρχεται από αξιωματικό της υπηρεσίας προπαγάνδας του Γκέμπελς, ενώ εξετάζεται αν δημοσιεύθηκαν μεταπολεμικά στο περιοδικό «Wildente». Η ταυτοποίηση προσώπων, όπως αυτή του Ναπολέοντα Σουκατζίδη, ενισχύει την ανάγκη να μετατραπεί η μνήμη σε διασταυρωμένο δημόσιο τεκμήριο.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων ιστορικών ερευνητών, η ιστορική μνήμη δεν αρκεί να προκαλεί συγκίνηση, αλλά οφείλει να τεκμηριώνεται επιστημονικά. Επισημαίνεται από παράγοντες των ΓΑΚ ότι το ελληνικό κράτος πρέπει να είναι απολύτως βέβαιο για τη γνησιότητα του υλικού πριν προχωρήσει σε οποιαδήποτε κίνηση απόκτησής του.
Το ηθικό δίλημμα της εμπορευματοποίησης των εγκλημάτων πολέμου
Η προσωρινή αναστολή της δημοπρασίας από τον ιδιοκτήτη Tim de Craene έφερε στην επιφάνεια ένα βαθύ ηθικό ερώτημα. Είναι θεμιτό να αποτελούν αντικείμενο οικονομικής συναλλαγής εικόνες ανθρώπων λίγα δευτερόλεπτα πριν από την εκτέλεσή τους;
Ο κ. Σωτηρόπουλος τονίζει ότι, αν και τα νομικά επιχειρήματα είναι ισχυρά, η εμπορία ενός μαζικού εγκλήματος φέρει ένα ασήκωτο ηθικό βάρος. Η προσπάθεια του κράτους να αποκτήσει το αρχείο είναι επιβεβλημένη, ωστόσο η διαδικασία παραμένει ηθικά φορτισμένη λόγω της φύσης του υλικού.
Η επόμενη μέρα για τη διάσωση της εθνικής μνήμης
Ο ρόλος των Γενικών Αρχείων του Κράτους είναι καθοριστικός για τη διαχρονική προστασία αυτών των τεκμηρίων. Ως ο επίσημος φορέας με την απαραίτητη τεχνογνωσία, τα ΓΑΚ εγγυώνται ότι το υλικό θα παραμείνει διαθέσιμο στην κοινωνία και τις μελλοντικές γενιές, μακριά από ιδιωτικά συμφέροντα.
Η υπόθεση της Καισαριανής υπενθυμίζει ότι η ιστορία δεν είναι ένα στατικό παρελθόν, αλλά μια ζωντανή διαδικασία ανακάλυψης. Η διασφάλιση αυτών των φωτογραφιών θα αποτελέσει μια πράξη δικαίωσης για τους 200, μετατρέποντας τις τελευταίες τους στιγμές από εμπόρευμα σε ιερό κειμήλιο της ελληνικής ιστορίας.
Οδηγός Ιστορικής Τεκμηρίωσης & Έρευνας
- Διασταυρώστε πάντα τις πηγές σας με τα επίσημα Γενικά Αρχεία του Κράτους για έγκυρα ιστορικά δεδομένα.
- Αποφύγετε τη διαμοίραση υλικού από δημοπρασίες που ενδέχεται να προσβάλλουν τη μνήμη θυμάτων εγκλημάτων πολέμου.
- Αναζητήστε το πλαίσιο παραγωγής μιας ιστορικής φωτογραφίας (ποιος την τράβηξε και για ποιο σκοπό).
- Στηρίξτε θεσμικές πρωτοβουλίες για την απόκτηση και δημόσια διάθεση ιστορικών αρχείων από το κράτος.
