- Πρόταση για εισαγωγή προληπτικού ελέγχου συνταγματικότητας των νόμων στα πρότυπα της Γαλλίας.
- Στόχος η εμπέδωση της ασφάλειας δικαίου και η αποφυγή εκ των υστέρων ακυρώσεων νόμων.
- Αναζητείται το αρμόδιο όργανο μεταξύ Συμβουλίου της Επικρατείας και Ανώτατου Ειδικού Δικαστηρίου.
- Έμφαση στο Άρθρο 120 για την ενεργοποίηση του πολίτη ως προστάτη του πολιτεύματος.
Οι πρόσφατες εξαγγελίες του πρωθυπουργού για τη συνταγματική αναθεώρηση θέτουν στο επίκεντρο την εγκαθίδρυση προληπτικού ελέγχου συνταγματικότητας των νόμων, κατά το γαλλικό πρότυπο. Η θεσμική αυτή παρέμβαση, σε συνδυασμό με την ενεργοποίηση του Άρθρου 120, επιδιώκει να ενισχύσει την ασφάλεια δικαίου και να μετατρέψει τον πολίτη σε οργανικό εγγυητή του πολιτεύματος.
| Θεσμική Πρόταση | Στόχος / Περιεχόμενο |
|---|---|
| Προληπτικός Έλεγχος | Έλεγχος νόμων πριν τη δημοσίευση για αποφυγή αντισυνταγματικότητας. |
| Πιθανά Όργανα | Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) ή Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο (ΑΕΔ). |
| Άρθρο 120 παρ. 2 | Ενίσχυση του ρόλου του πολίτη ως εγγυητή της Δημοκρατίας. |
| Ασφάλεια Δικαίου | Αποτροπή παραγωγής έννομων αποτελεσμάτων από ανίσχυρους νόμους. |
| Δικαίωμα Προσφυγής | Εξετάζεται η δυνατότητα προσφυγής από τον ΠτΔ ή αριθμό βουλευτών. |
Η συζήτηση για τη συνταγματική αναθεώρηση στην Ελλάδα εισέρχεται σε μια νέα, ρηξικέλευθη φάση, καθώς η πρόταση για προληπτικό έλεγχο συνταγματικότητας έρχεται να συμπληρώσει το υφιστάμενο σύστημα. Από τα τέλη του 19ου αιώνα, η χώρα μας ακολουθεί το μοντέλο του διάχυτου και κατασταλτικού ελέγχου, όπου κάθε δικαστής οφείλει να μην εφαρμόζει νόμο που αντιβαίνει στο Σύνταγμα.
Αυτή η ιστορική παράδοση, αν και δημοκρατική, συχνά οδηγεί σε αστάθεια δικαίου, καθώς ένας νόμος μπορεί να κριθεί αντισυνταγματικός χρόνια μετά την εφαρμογή του. Η εισαγωγή ενός προληπτικού μηχανισμού φιλοδοξεί να θεραπεύσει αυτή την παθογένεια, εξασφαλίζοντας ότι οι νόμοι θα ελέγχονται πριν από τη δημοσίευσή τους στο Φύλλο Εφημερίδας της Κυβερνήσεως.
Χωρίς ενεργούς πολίτες που νοιάζονται καθημερινά για το Σύνταγμα, το όλο εγχείρημα προσομοιάζει με άσκηση επί χάρτου.
Νίκος Χαραλαμπίδης, Γενικός Διευθυντής Greenpeace Ελλάδας
Η ανάγκη για προληπτικό έλεγχο και η ασφάλεια δικαίου
Ο βασικός πυλώνας της πρότασης εδράζεται στην ανάγκη για έγκαιρη δικαστική κρίση. Όπως επισημαίνουν νομικοί κύκλοι, η αποφυγή φαινομένων όπου διατάξεις, όπως αυτές του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ), παράγουν αποτελέσματα και στη συνέχεια ακυρώνονται, είναι ζωτικής σημασίας για την εμπιστοσύνη των πολιτών.
Επιπλέον, ο προληπτικός έλεγχος μπορεί να λειτουργήσει ως θεσμικό αντίβαρο στην κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Μέσω αυτού, θα μπορούσε να ελέγχεται η εισαγωγή άσχετων διατάξεων ή εκπρόθεσμων τροπολογιών, οι οποίες συχνά υπονομεύουν την ποιότητα της νομοθέτησης και την εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη.
Προτεινόμενο Καλαμάτα: Τραγικός θάνατος 45χρονου εργάτη σε έργα αποχέτευσης της ΔΕΥΑΚ
Τα κρίσιμα ερωτήματα για το όργανο ελέγχου
Η εφαρμογή της πρότασης απαιτεί την επίλυση σοβαρών δικονομικών ζητημάτων. Το κύριο ερώτημα αφορά το όργανο που θα αναλάβει αυτή την ευθύνη: θα είναι το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο ή το Συμβούλιο της Επικρατείας, το οποίο διαθέτει ήδη εμπειρία στην επεξεργασία κανονιστικών διαταγμάτων;
Παράλληλα, πρέπει να προσδιοριστεί ποιος θα έχει το δικαίωμα προσφυγής. Θα αρκεί ένα αίτημα του Προέδρου της Δημοκρατίας ή θα δίνεται η δυνατότητα σε μια μειοψηφία βουλευτών να ζητήσει τον έλεγχο ενός ψηφισθέντος νομοσχεδίου; Η σαφήνεια σε αυτά τα σημεία θα καθορίσει αν ο έλεγχος θα είναι ουσιαστικός ή τυπικός.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων νομικών παραστατών που παρακολουθούν τη διαδικασία, η επιτυχία του εγχειρήματος εξαρτάται από τις ασφυκτικές προθεσμίες. Επισημαίνεται από παράγοντες της αγοράς ότι οποιαδήποτε καθυστέρηση στη νομοθετική ροή θα μπορούσε να έχει αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομική δραστηριότητα και την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων.
Το Άρθρο 120 και ο πολίτης ως ασπίδα της Δημοκρατίας
Πέρα από τις θεσμικές αλλαγές, η αναθεώρηση στρέφει το βλέμμα στο ακροτελεύτιο Άρθρο 120 του Συντάγματος. Η διάταξη αυτή ορίζει ότι ο σεβασμός στο πολίτευμα αποτελεί θεμελιώδη υποχρέωση όλων των Ελλήνων, αναθέτοντας την τήρηση του Συντάγματος στον πατριωτισμό των πολιτών.
Η ενεργοποίηση αυτής της «ασπίδας» προϋποθέτει ενεργούς πολίτες που δυσανασχετούν όταν το Σύνταγμα εργαλειοποιείται. Χωρίς την κοινωνική συμμετοχή, οι συνταγματικές προβλέψεις κινδυνεύουν να παραμείνουν «άσκηση επί χάρτου», περιορισμένες σε μια στενή ομάδα ειδικών και δικαστικών λειτουργών.
Η επόμενη μέρα της συνταγματικής τάξης
Η συνταγματική αναθεώρηση δεν είναι απλώς μια νομική διαδικασία, αλλά μια στιγμή ουσιαστικών συγκλίσεων. Η ενδυνάμωση της δημοκρατίας απαιτεί τη δημιουργία ενός πλειοψηφικού ρεύματος που θα εγγυάται την τήρηση των κανόνων δικαίου σε μια εποχή μεγάλων προκλήσεων, όπως η κλιματική κρίση και η τεχνητή νοημοσύνη.
Η επιτυχία της «μεγάλης τομής» θα κριθεί από την ικανότητα του πολιτικού συστήματος να σχεδιάσει μηχανισμούς ελέγχου που δεν θα παραλύουν τη νομοθέτηση, αλλά θα την θωρακίζουν ηθικά και νομικά, καθιστώντας το Σύνταγμα πραγματικό «κτήμα» κάθε πολίτη.
Πώς συμμετέχει ο πολίτης στην προστασία του Συντάγματος
- Ενημερωθείτε για τα θεμελιώδη δικαιώματα που εγγυάται το Σύνταγμα στους πολίτες.
- Παρακολουθείτε τις δημόσιες διαβουλεύσεις για νέα νομοσχέδια στην πλατφόρμα opengov.gr.
- Ασκήστε το δικαίωμα της αναφοράς προς τις αρχές για παραβιάσεις της νομιμότητας.
- Συμμετέχετε ενεργά σε φορείς της κοινωνίας των πολιτών που προασπίζονται τους θεσμούς.
