- Η κακοποίηση ζώων στην Ελλάδα αποτελεί πλέον κακούργημα με αυστηρές ποινές.
- Το 70% των ελληνικών νοικοκυριών διαθέτει πλέον ζώο συντροφιάς.
- Υπάρχει τεράστιο χάσμα στην εφαρμογή του νόμου μεταξύ πόλεων και περιφέρειας.
- Οι εθελοντές συνεχίζουν να καλύπτουν τα κενά της κρατικής μέριμνας.
- Η άγρια ζωή απειλείται από την κλιματική κρίση και την παράνομη αλιεία.
Η μετάβαση της Ελλάδας από την εποχή του «σκύλου της αυλής» στη σύγχρονη αναγνώριση των ζώων ως συναισθανόμενων όντων αποτελεί μια από τις πιο βαθιές κοινωνικές αλλαγές των τελευταίων 25 ετών. Παρά το γεγονός ότι η κακοποίηση ζώου αποτελεί πλέον κακούργημα βάσει του νόμου 4830/2021, το χάσμα μεταξύ της αυστηρής νομοθεσίας και της άνισης εφαρμογής της στην περιφέρεια παραμένει η μεγάλη ανοιχτή πληγή για τα εκατομμύρια αδέσποτα της χώρας.
| Πεδίο Σύγκρισης | Κατάσταση το 2000 | Κατάσταση το 2025 |
|---|---|---|
Πεδίο Σύγκρισης Νομικό Πλαίσιο | Κατάσταση το 2000 Ανύπαρκτο / Πλημμεληματικό | Κατάσταση το 2025 Ν. 4830/2021 (Κακούργημα) |
Πεδίο Σύγκρισης Κοινωνική Αντίληψη | Κατάσταση το 2000 Ζώα «εργαλεία» ή «της αυλής» | Κατάσταση το 2025 Μέλη της οικογένειας |
Πεδίο Σύγκρισης Εθελοντισμός | Κατάσταση το 2000 Διάσπαρτες, «γραφικές» ομάδες | Κατάσταση το 2025 Οργανωμένη Κοινωνία Πολιτών |
Πεδίο Σύγκρισης Αριθμός Αδέσποτων | Κατάσταση το 2000 Περιορισμένη ορατότητα | Κατάσταση το 2025 Εκατομμύρια (Κρίση διαχείρισης) |
Η μετατόπιση της ελληνικής κοινωνίας από μια εργαλειακή αντιμετώπιση των ζώων σε μια κουλτούρα ενσυναίσθησης δεν συνέβη τυχαία, αλλά αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης κοινωνικής ενηλικίωσης που μεταμόρφωσαν την κοινωνία και την καθημερινότητά μας από την αυγή του 21ου αιώνα. Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια της παγκόσμιας τάσης για την αναγνώριση των μη ανθρώπινων πλασμάτων ως φορέων δικαιωμάτων, μια διαδικασία που στην Ελλάδα σημαδεύτηκε από επώδυνες καθυστέρησεις και την ηρωική προσπάθεια μεμονωμένων εθελοντών που συχνά κάλυπταν τα κενά του κράτους.
Η ενσυναίσθηση για τα ζώα την πληρώνουμε πολύ ακριβά, ματώνοντας.
Έμη Παπαγιαννοπούλου, Εθελόντρια
Η ψυχολογική μετατόπιση: Από το αντικείμενο στο πλάσμα
Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, η φιλοζωία στην Ελλάδα ήταν μια σχεδόν αόρατη έννοια. Τα ζώα αντιμετωπίζονταν πρωτίστως ως εργαλεία —φύλακες, κυνηγοί ή παραγωγικά στοιχεία— και η παρουσία τους μέσα στο σπίτι θεωρούνταν από πολλούς γραφική ή περιττή. Σήμερα, η εικόνα έχει ανατραπεί πλήρως στα αστικά κέντρα, όπου τα ζώα συντροφιάς λογίζονται ως ισότιμα μέλη της οικογένειας. Η αλλαγή αυτή εξηγείται μέσω της θεωρίας του αντισπισισμού —της αμφισβήτησης δηλαδή της ηθικής ανωτερότητας του ανθρώπου έναντι των άλλων ειδών— η οποία, αν και παραμένει στο περιθώριο του δημόσιου διαλόγου, έχει αρχίσει να επηρεάζει τη νέα γενιά.
Ωστόσο, αυτή η πρόοδος παραμένει εύθραυστη και επιφανειακή. Ενώ οι Έλληνες δηλώνουν φιλόζωοι σε ποσοστό που αγγίζει το 70%, η συμπεριφορά μας απέναντι σε ζώα που δεν ανήκουν στην κατηγορία «συντροφιάς» παραμένει συχνά σκληρή και αλαζονική. Το παράδειγμα του πόνι που χρησιμοποιήθηκε ως «άψυχο διακοσμητικό» σε χριστουγεννιάτικη φάτνη στον Βόλο, τρέμοντας από τον θόρυβο και τα φώτα, καταδεικνύει ότι η ανθρωποκεντρική αντίληψη παραμένει ισχυρή, θεωρώντας τα ζώα ως μέσα για την ανθρώπινη διασκέδαση.
Το νομικό παράδοξο: Αυστηρές ποινές, ελλιπής εφαρμογή
Η Ελλάδα διαθέτει πλέον ένα από τα αυστηρότερα νομικά πλαίσια στην Ευρώπη. Ο νόμος 4830/2021 μετέτρεψε την κακοποίηση ζώου σε αδίκημα κακουργηματικού χαρακτήρα, στέλνοντας ένα ισχυρό μήνυμα στην κοινωνία. Παρόλα αυτά, η εφαρμογή του νόμου παραμένει αποσπασματική. Στην περιφέρεια, η κατάσταση είναι συχνά απογοητευτική λόγω της αδυναμίας ή απροθυμίας των δήμων να εφαρμόσουν προγράμματα διαχείρισης, αλλά και της άγνοιας των αρχών που συχνά «κάνουν τα στραβά μάτια» σε περιστατικά εγκατάλειψης ή κακοποίησης.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων νομικών παραστατών που παρακολουθούν την υπόθεση, η ποινικοποίηση της κακοποίησης είναι ένα κρίσιμο εργαλείο, αλλά χωρίς συστηματικούς ελέγχους στους κτηνοτρόφους και τους κυνηγούς —οι οποίοι συνδέονται συχνά με ανεξέλεγκτες γέννες— ο αριθμός των αδέσποτων θα συνεχίσει να αυξάνεται. Η σύγκρουση μεταξύ «παράδοσης» και ευζωίας είναι εμφανής σε πολλές περιοχές, όπου το όριο της παράδοσης συχνά ξεπερνιέται, οδηγώντας σε δικαστικές παρεμβάσεις.
Η «μάχη» της περιφέρειας και ο ρόλος των δήμων
Ενώ σε πόλεις όπως η Σπάρτη δημιουργείται πλέον σύγχρονο δημοτικό κτηνιατρείο, σε πολλές άλλες περιοχές η ευθύνη μετακυλίεται εξ ολοκλήρου στους εξουθενωμένους εθελοντές. Η κοινωνία των πολιτών έχει ωριμάσει και οργανωθεί, όμως η ψυχική καταπόνηση των ανθρώπων που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή είναι τεράστια. Οι εθελοντές δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως «γραφικοί», αλλά συχνά έρχονται αντιμέτωποι με τη δυσπιστία ή την απαίτηση των συμπολιτών τους να είναι διαθέσιμοι ανά πάσα στιγμή για κάθε περιστατικό.
Η επόμενη μέρα για την προστασία των ζώων στην Ελλάδα απαιτεί μια μετάβαση από την απλή διάσωση στη συστηματική συνηγορία. Η κλιματική κρίση και η υποβάθμιση των βιοτόπων απειλούν πλέον και την άγρια ζωή, καθιστώντας την ανάγκη για ένα οργανωμένο κράτος δικαίου πιο επιτακτική από ποτέ. Ο ηθικός μετασχηματισμός της κοινωνίας θα ολοκληρωθεί μόνο όταν ο σεβασμός προς τα ζώα πάψει να είναι επιλεκτικός και γίνει καθολικός.
Για να επιτευχθεί μια ουσιαστική αλλαγή, οφείλουμε να αμφισβητήσουμε τον σκληρό πυρήνα του ανθρωποκεντρισμού μας. Μια μικρή αλλά ουσιαστική κίνηση που μπορείτε να κάνετε σήμερα είναι να ενημερωθείτε για το τοπικό φιλοζωικό σωματείο της περιοχής σας και να προσφέρετε έστω και μία ώρα εθελοντικής εργασίας ή μια μικρή δωρεά σε τροφή, ενισχύοντας την αλυσίδα προστασίας που κρατά ζωντανά εκατομμύρια πλάσματα.
Πώς να βοηθήσετε υπεύθυνα τα αδέσποτα
- Ενημερώστε άμεσα τον δήμο σας για αδέσποτα που χρειάζονται στείρωση ή περίθαλψη.
- Μην εγκαταλείπετε ποτέ ένα ζώο· αναζητήστε βοήθεια από οργανωμένα σωματεία.
- Προτιμήστε την υιοθεσία από καταφύγια αντί για την αγορά ζώων.
- Εξασφαλίστε τη σήμανση (microchip) και τον εμβολιασμό του κατοικιδίου σας.
- Γίνετε εθελοντής σε τοπικές οργανώσεις προσφέροντας χρόνο ή είδη πρώτης ανάγκης.
