- Η ελληνική κοινότητα της Τασκένδης αριθμεί σήμερα 1.300 ενεργά μέλη.
- Η εγκατάσταση ξεκίνησε το 1949 με την άφιξη πολιτικών προσφύγων του Εμφυλίου.
- Ο πληθυσμός έφτασε στο αποκορύφωμά του τους 35.000 κατοίκους τη δεκαετία του '60.
- Ο επαναπατρισμός ολοκληρώθηκε σε τρία κύματα από το 1974 έως το 1990.
- Περίπου 130 μαθητές μαθαίνουν σήμερα την ελληνική γλώσσα στην πόλη.
Περίπου 1.300 Έλληνες συνεχίζουν να κρατούν ζωντανή τη φλόγα του ελληνισμού στην Τασκένδη, την πόλη που υποδέχθηκε τους πολιτικούς πρόσφυγες μετά το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου το 1949. Μέσα από σπάνια αρχεία και προσωπικές μαρτυρίες, η κοινότητα ανασυνθέτει τη συλλογική της μνήμη, διατηρώντας ισχυρούς δεσμούς με την πατρίδα παρά τις δεκαετίες της απόστασης.
| Χρονική Περίοδος / Στοιχείο | Περιγραφή / Δεδομένα |
|---|---|
| Έτος Έναρξης | Αύγουστος 1949 (Μετά τον Γράμμο) |
| Πληθυσμός 1950 | 16.000 μέλη |
| Πληθυσμός 1960 | 35.000 μέλη (Χρυσή Περίοδος) |
| Πληθυσμός 2026 | 1.300 μέλη |
| Κύρια Επαγγέλματα | Οικοδομή, Υφαντουργία, Τεχνίτες |
| Εκπαίδευση Σήμερα | 130 μαθητές ελληνικής γλώσσας |
| Σταθμοί Επαναπατρισμού | 1974, 1982, 1990 |
Η άφιξη των πρώτων Ελλήνων στο σοβιετικό Ουζμπεκιστάν τον Αύγουστο του 1949 δεν ήταν μια απλή μετακίνηση πληθυσμού, αλλά μια γεωπολιτική εκτόπιση που καθόρισε τη μοίρα χιλιάδων ανθρώπων. Μετά την ήττα στον Γράμμο, το πιο μάχιμο τμήμα του Δημοκρατικού Στρατού οδηγήθηκε μέσω Αλβανίας και Μαύρης Θάλασσας στην καρδιά της Κεντρικής Ασίας, κουβαλώντας μαζί του την ελπίδα της άμεσης επιστροφής.
Με τη σκέψη πάντα στην πατρίδα: Αυτή τη φράση την είχαν από τη μέρα που έφτασαν και την κουβάλησαν όλη τους τη ζωή.
Δρ Νίκος Ντάλλας, Ερευνητής
Η οργάνωση της «μικρής Ελλάδας» στην Κεντρική Ασία
Σύμφωνα με τις αναλύσεις κοινωνικών ερευνητών και ιστορικών που μελετούν τη συγκεκριμένη περίοδο, η κοινότητα της Τασκένδης αποτέλεσε ένα μοναδικό πείραμα κοινωνικής ενσωμάτωσης και διατήρησης της ταυτότητας. Παρά το γεγονός ότι το 90% των προσφύγων είχε αγροτική προέλευση, η ανάγκη για επιβίωση τους μετέτρεψε γρήγορα σε εξειδικευμένους τεχνίτες και εργάτες στα βιομηχανικά κέντρα της περιοχής.
Οι Έλληνες της Τασκένδης δεν περιορίστηκαν στην απλή επιβίωση, αλλά έχτισαν μια πλήρη κοινωνική δομή με σχολεία, πολιτιστικούς συλλόγους και αθλητικά σωματεία. Αυτή η διαδικασία «ριζώματος» σε έναν ξένο τόπο θυμίζει άλλες μεγάλες μεταναστευτικές οδύσσειες, όπως αυτές που αποτυπώνονται στη μουσική παράσταση Astoria, όπου η ανάγκη για μια δεύτερη ευκαιρία γίνεται κινητήριος δύναμη.
Η δημογραφική έκρηξη της κοινότητας ήταν εντυπωσιακή, καθώς από 16.000 μέλη στα μέσα της δεκαετίας του ’50, ο πληθυσμός εκτοξεύθηκε στους 35.000 μέχρι το τέλος του ’60. Οι μεικτοί γάμοι και η δημιουργία οικογενειών μετέτρεψαν την προσωρινή διαμονή σε μια μόνιμη εγκατάσταση, με τους ντόπιους να θυμούνται ακόμα και σήμερα την ελληνική συμβολή στην ανοικοδόμηση της πόλης με μάρμαρο.
Προτεινόμενο Γλυφάδα: 80χρονος βρέθηκε νεκρός σε πορτ μπαγκάζ – Συνελήφθη ο γιος του που είχε διαπράξει μητροκτονία το 2014
Τα κύματα του επαναπατρισμού και η νομική αβεβαιότητα
Για δεκαετίες, οι Έλληνες της Τασκένδης βίωναν ένα ιδιότυπο νομικό μετέωρο, έχοντας χάσει την ελληνική ιθαγένεια χωρίς να μπορούν εύκολα να αποκτήσουν τη σοβιετική. Η ζωή τους βρισκόταν σε μια διαρκή αναμονή, με τις βαλίτσες συχνά έτοιμες, μέχρι που οι πολιτικές αλλαγές στην Ελλάδα επέτρεψαν τον μαζικό επαναπατρισμό σε τρία μεγάλα κύματα.
Το πρώτο κύμα ξεκίνησε μετά την πτώση της δικτατορίας το 1974, ενώ το δεύτερο ακολούθησε το 1982 με την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης. Η τελική φάση της επιστροφής ολοκληρώθηκε γύρω στο 1990, ταυτόχρονα με τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, αφήνοντας πίσω μια μικρή αλλά συμπαγή κοινότητα που αρνήθηκε να εγκαταλείψει τη νέα της πατρίδα.
Αυτή η διασπορά σε περιοχές της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και της Ανατολής δημιουργεί παραλληλισμούς με την ιστορία της Έλλης Αντωνιάδου και των Ελλήνων της Περσίας, αναδεικνύοντας το διαχρονικό αποτύπωμα του ελληνισμού σε περιοχές που σήμερα φαντάζουν μακρινές. Στην Τασκένδη, η ελληνική γλώσσα επιστρέφει πλέον δυναμικά μέσα από τα παιδιά της τρίτης και τέταρτης γενιάς.
Η επόμενη μέρα για τον ελληνισμό της Τασκένδης
Σήμερα, το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού στην Τασκένδη, υπό την προεδρία του Κώστα Πολίτη, αποτελεί τον πυρήνα της κοινότητας. Με περίπου 130 μαθητές να διδάσκονται την ελληνική γλώσσα, η κοινότητα δεν λειτουργεί πλέον ως ανάμνηση ενός χαμένου κόσμου, αλλά ως μια ζωντανή γέφυρα που διαμορφώνει νέες ταυτότητες.
Επισημαίνεται από παρατηρητές των κοινωνικών τάσεων ότι η αναβίωση του ενδιαφέροντος για τις ρίζες από τους νέους της κοινότητας αποτελεί μια μορφή πολιτισμικής ανθεκτικότητας. Η μνήμη της πρώτης γενιάς, αν και οι φυσικοί της εκπρόσωποι λιγοστεύουν, παραμένει ο θεμέλιος λίθος για τη συνέχιση των δεσμών της Τασκένδης με την Ελλάδα, αποδεικνύοντας ότι η πατρίδα είναι συχνά ένας εσωτερικός προορισμός.
Πώς να έρθετε σε επαφή με τον ελληνισμό της Τασκένδης
- Επισκεφθείτε την έκθεση 'Το ελληνικό θαύμα της Τασκένδης' που φιλοξενείται στη Θεσσαλονίκη.
- Αναζητήστε το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού στην Τασκένδη αν ταξιδέψετε στο Ουζμπεκιστάν.
- Υποστηρίξτε τις δράσεις του αποσπασμένου δασκάλου από το Υπουργείο Παιδείας για την εκμάθηση της γλώσσας.
- Μελετήστε τα αρχεία της κοινότητας για να ανακαλύψετε πιθανούς συγγενικούς δεσμούς με την ομογένεια.
