Γλυφάδα-Βούλα: Γιατί τα «αφανή» ρέματα του Υμηττού μετατράπηκαν σε φονικούς χειμάρρους

Η πρόσφατη κακοκαιρία στην Αττική έφερε στην επιφάνεια τα «αφανή» ρέματα του Υμηττού, προκαλώντας εκτεταμένες καταστροφές και αναδεικνύοντας τις χρόνιες παθογένειες της άναρχης δόμησης. Η γεωλογική ευαισθησία της περιοχής, σε συνδυασμό με τις ιστορικές πυρκαγιές και το μπάζωμα των φυσικών απορροών, δημιούργησε ένα φονικό σκηνικό που μετέτρεψε τους δρόμους των νοτίων προαστίων σε ορμητικούς χειμάρρους.

Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια μιας μακράς πορείας αστικοποίησης που ξεκίνησε τη δεκαετία του ’50, όταν η Αθήνα άρχισε να επεκτείνεται βίαια προς τις πλαγιές του Υμηττού. Το παρασκήνιο της υπόθεσης αποκαλύπτει πώς το δάσος που έφτανε κάποτε μέχρι τη λεωφόρο Βουλιαγμένης θυσιάστηκε σταδιακά στον βωμό των διαδοχικών εμπρησμών και της οικοπεδοποίησης.

Η γεωλογική παγίδα και η ένταση του φαινομένου

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, οι πλημμύρες στα ανώτερα τμήματα της Γλυφάδας και της Βούλας εξηγούνται από τις ιδιαίτερες μορφολογικές συνθήκες. Κατά τη διάρκεια της πρόσφατης κακοκαιρίας στην Αττική, σημειώθηκε μια απότομη μεταβολή: ενώ έως το μεσημέρι είχαν πέσει 80 χιλιοστά βροχής χωρίς προβλήματα, το απόγευμα έπεσαν άλλα 80 χιλιοστά ακαριαία.

Οι μεγάλες κλίσεις του εδάφους αυξάνουν κατακόρυφα την ταχύτητα του νερού, ενώ τα ασβεστολιθικά και σχιστολιθικά εδάφη διαβρώνονται εύκολα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την παραγωγή τεράστιων ποσοτήτων φερτών υλικών, τα οποία παρασύρονται προς τον αστικό ιστό, όπως επισημαίνουν ειδικοί γεωλόγοι.

Επιπλέον, η περιοχή έχει πληγεί επανειλημμένα από πυρκαγιές, με πιο πρόσφατες αυτές του 2009 στη Γλυφάδα και του 2022 στη Βούλα. Η αποψίλωση του δάσους έχει εκμηδενίσει τη δυνατότητα συγκράτησης των εδαφών, καθιστώντας τα ρέματα του Υμηττού εξαιρετικά επικίνδυνα σε περιπτώσεις έντονων καταιγίδων.

Το χρονικό της «σφαλισμένης» γης και η οικοπεδοποίηση

Η πόλη «ανέβηκε» στον Υμηττό μέσω μιας διαδικασίας που συχνά περιλάμβανε αμφίβολες νομιμοποιήσεις. Τα μπαζωμένα ρέματα που πλέον αποτελούν κεντρικές οδούς, όπως η Ανθέων στη Γλυφάδα και η Ηροδότου στη Βούλα, δεν μπορούν να εκτονώσουν τον όγκο του νερού, καθώς οι αγωγοί ομβρίων είναι σχεδιασμένοι για πολύ μικρότερης έντασης φαινόμενα.

Η ιστορική έρευνα δείχνει ότι από τον Μεσοπόλεμο έως το 1960 αποψιλώθηκαν 45.000 στρέμματα δάσους στις παρυφές του Υμηττού. Συγκεκριμένα στη Βούλα, η δημιουργία του Πανοράματος βασίστηκε σε αποφάσεις που μετέτρεψαν δασικές εκτάσεις σε οικοδομήσιμες, συχνά με την παρέμβαση «στημένων» μηχανισμών και οικοδομικών συνεταιρισμών.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της ακαδημαϊκής κοινότητας, η θυσία του περιβάλλοντος έγινε για την εξασφάλιση της θέας για λίγους, αφήνοντας την υπόλοιπη πόλη εκτεθειμένη. Η αυθαίρετη δόμηση συνεχίζεται μέχρι σήμερα, εμποδίζοντας την έγκριση ενός σύγχρονου πλαισίου προστασίας για το βουνό.

Ο κίνδυνος για τους πολίτες και η επόμενη μέρα

Η κατάσταση παραμένει κρίσιμη, καθώς οι κάτοικοι στην Άνω Γλυφάδα περιγράφουν εικόνες καταστροφής με λάσπη και φερτά υλικά να καλύπτουν αυτοκίνητα και περιουσίες. Παρά το γεγονός ότι οι δήμοι γνωρίζουν τα επικίνδυνα σημεία, οι υποδομές φαίνονται ανίσχυρες μπροστά στην κλιματική κρίση.

Επισημαίνεται από παράγοντες της αγοράς και ειδικούς στις φυσικές καταστροφές ότι η ψευδαίσθηση ασφάλειας μέσα στο αυτοκίνητο είναι ο κύριος λόγος θανάτων σε πλημμύρες. Τρεις στους τέσσερις ανθρώπους που χάνουν τη ζωή τους επιχειρούν να διασχίσουν χείμαρρους, υποτιμώντας τη δύναμη του νερού.

Η ανάγκη για ένα νέο μοντέλο αντιπλημμυρικής προστασίας που θα λαμβάνει υπόψη τη γεωλογική πραγματικότητα και όχι τα πολεοδομικά σχέδια του παρελθόντος είναι πλέον επιτακτική. Οι αντιδράσεις και τα επόμενα βήματα της πολιτείας θα κρίνουν αν οι μελλοντικές καταιγίδες θα καταλήγουν ξανά σε τραγωδίες.