- Η τραγωδία στη Βιολάντα αναδεικνύει σοβαρά κενά στην κουλτούρα πρόληψης των ελληνικών επιχειρήσεων.
- Η νομοθεσία προβλέπει ελάχιστο χρόνο απασχόλησης ειδικών που συχνά δεν επαρκεί για ουσιαστικό έλεγχο.
- Υπάρχει σημαντική έλλειψη ειδικευμένων γιατρών εργασίας, με μόλις 190 επαγγελματίες σε όλη τη χώρα.
- Η υποκαταγραφή των εργατικών ατυχημάτων εμποδίζει τη δημιουργία μιας καθαρής εικόνας για την επικινδυνότητα.
- Η σύγκρουση συμφερόντων οδηγεί συχνά στην επιλογή 'βολικών' ειδικών που υπογράφουν χωρίς αυτοψία.
Η πρόσφατη τραγωδία στη βιομηχανία «Βιολάντα» φέρνει με οδυνηρό τρόπο στο προσκήνιο τις δομικές ελλείψεις στην ασφάλεια και υγεία στην εργασία, με τους ειδικούς να καταγγέλλουν μια κουλτούρα τυπικής συμμόρφωσης αντί για ουσιαστική πρόληψη. Γιατροί εργασίας και τεχνικοί ασφαλείας περιγράφουν τις αντιστάσεις των εργοδοτών, την υποστελέχωση των ελεγκτικών μηχανισμών και το επικίνδυνο φαινόμενο της «υπογραφής από μακριά» που θέτει σε άμεσο κίνδυνο ανθρώπινες ζωές.
| Κατηγορία Δεδομένου | Στοιχείο / Πρόβλεψη |
|---|---|
| Ειδικευμένοι Γιατροί Εργασίας | 190 σε όλη την Ελλάδα |
| Γιατροί άλλων ειδικοτήτων (κατ' εξαίρεση) | 374 επαγγελματίες |
| Τεχνικοί Ασφαλείας (Μηχανικοί) | Περίπου 4.000 άτομα |
| Ελάχιστος ετήσιος χρόνος (21-50 υπ.) | 50 ώρες συνολικά |
| Χρόνος ανά εργαζόμενο (χαμηλή επικινδ.) | 24 λεπτά ετησίως |
| Επιχειρήσεις έως 20 άτομα | Δυνατότητα εργοδότη ως τεχνικού ασφαλείας |
Η έξαρση των βιομηχανικών ατυχημάτων στην Ελλάδα το τελευταίο διάστημα δεν αποτελεί μια σειρά από μεμονωμένα περιστατικά, αλλά το σύμπτωμα μιας βαθύτερης παθογένειας στο εργασιακό περιβάλλον. Η πρόληψη της επικινδυνότητας συχνά αντιμετωπίζεται ως μια γραφειοκρατική αγγαρεία και όχι ως μια επένδυση στην ανθρώπινη ζωή, γεγονός που αποτυπώνεται στην υποστελέχωση των υπηρεσιών.
Ο γιατρός εργασίας προσπαθεί να εξηγήσει ότι το κράνος δεν είναι για ντεκόρ πάνω στο ντουλάπι, αλλά για την προστασία της ζωής.
Τζένη Πανταζή, Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Ιατρικής της Εργασίας
Η κουλτούρα της «υπογραφής» και οι αντιστάσεις
Στην ελληνική αγορά, η οποία κυριαρχείται από μικρομεσαίες οικογενειακές επιχειρήσεις, η έννοια της διαχείρισης κινδύνου παραμένει συχνά ακατανόητη. Οι εργοδότες τείνουν να ζητούν μια τυπική υπογραφή σε έγγραφα, θεωρώντας ότι η αγορά ενός πυροσβεστήρα και ενός φαρμακείου αρκεί για να θεωρηθεί ο χώρος ασφαλής.
Οι τεχνικοί ασφαλείας, οι οποίοι είναι μηχανικοί με συμβουλευτικό ρόλο, δίνουν καθημερινό αγώνα για να πείσουν ότι ο εξοπλισμός προστασίας δεν είναι «διακοσμητικός». Η έλλειψη ειλικρινούς ενημέρωσης από την πλευρά της εργοδοσίας για βλάβες ή αποκλίσεις από την κανονική λειτουργία καθιστά το έργο τους αντικειμενικά αδύνατο.
Σε πολλές περιπτώσεις, οι γιατροί εργασίας καλούνται να εξετάσουν το προσωπικό σε χώρους παντελώς ακατάλληλους, όπως αποθήκες, υπόγεια ή ακόμη και διαδρόμους τουαλετών. Η έλλειψη ιδιωτικότητας και οι υποτυπώδεις υποδομές υπονομεύουν την αξιοπιστία των ιατρικών ελέγχων και την πρόληψη επαγγελματικών νόσων.
Νομικά κενά και η παγίδα του ελάχιστου χρόνου
Η ισχύουσα νομοθεσία ορίζει έναν ελάχιστο πραγματικό χρόνο απασχόλησης για τους ειδικούς, ο οποίος σε πολλές επιχειρήσεις μεταφράζεται σε μόλις 24 λεπτά ετησίως ανά εργαζόμενο. Αυτό το ασφυκτικό πλαίσιο δεν επιτρέπει τη διενέργεια στοχευμένων ελέγχων για βλαπτικούς παράγοντες, όπως ο θόρυβος, οι αναθυμιάσεις ή η κακή εργονομία.
Επιπλέον, το δικαίωμα των εργοδοτών σε επιχειρήσεις έως 20 ατόμων να αναλαμβάνουν οι ίδιοι χρέη τεχνικού ασφαλείας μετά από ολιγόωρα σεμινάρια εγείρει σοβαρά ερωτήματα. Υπάρχουν καταγγελίες για πιστοποιητικά κατάρτισης που εκδίδονται χωρίς καν τη συμμετοχή των ενδιαφερομένων, ακυρώνοντας κάθε έννοια ουσιαστικής εκπαίδευσης.
Παράλληλα, τα κενά ασφαλείας επιτείνονται από τη σύγκρουση συμφερόντων, καθώς οι ειδικοί πληρώνονται απευθείας από τους εργοδότες. Αυτή η εξάρτηση μπορεί να οδηγήσει στην αναζήτηση πιο «βολικών» επαγγελματιών, οι οποίοι δέχονται να υπογράφουν γνωματεύσεις χωρίς να έχουν πραγματοποιήσει πραγματική αυτοψία ή εξέταση.
Η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού
Στην Ελλάδα δραστηριοποιούνται μόλις 190 ειδικευμένοι ιατροί εργασίας, αριθμός που κρίνεται ανεπαρκής για την κάλυψη των εθνικών αναγκών. Για να καλυφθεί το κενό, ο νόμος επιτρέπει σε γιατρούς άλλων ειδικοτήτων, όπως παιδίατρους ή γαστρεντερολόγους, να ασκούν αυτά τα καθήκοντα, συχνά χωρίς την απαραίτητη ειδική εκπαίδευση.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών του κλάδου, η υποκαταγραφή των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα. Ο φόβος για διεκδίκηση αποζημιώσεων και το πλήγμα στη φήμη των εταιρειών οδηγούν σε μια θολή εικόνα στα επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και της Eurostat.
Η πίεση για το κόστος και το εντατικό ωράριο εργασίας συχνά παραγκωνίζουν τις ανάγκες για υγεία και ασφάλεια. Οι μεγάλες βιομηχανίες με διεθνή παρουσία τείνουν να συμμορφώνονται περισσότερο, όμως η πλειονότητα των επιχειρήσεων αντιμετωπίζει την ασφάλεια ως αναγκαστικό έξοδο και όχι ως κοινωνική ευθύνη.
Η επόμενη μέρα για την εργασιακή ασφάλεια
Η μεταρρύθμιση των ελεγκτικών μηχανισμών και η αυστηροποίηση των ποινών για την εικονική παροχή υπηρεσιών υγείας και ασφάλειας αποτελούν επιτακτική ανάγκη. Η δημιουργία μιας ενιαίας βάσης δεδομένων για την καταγραφή των ατυχημάτων θα μπορούσε να προσφέρει την απαραίτητη διαφάνεια για τη χάραξη πολιτικής.
Η αλλαγή κουλτούρας απαιτεί την ενεργό συμμετοχή των ίδιων των εργαζομένων, οι οποίοι πρέπει να εκπαιδεύονται ουσιαστικά στη χρήση μέσων ατομικής προστασίας. Η ασφάλεια δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια υπογραφή, αλλά πρέπει να αποτελεί καθημερινή πρακτική σε κάθε πόστο εργασίας.
Οδηγίες για την ασφάλεια στο χώρο εργασίας
- Απαιτήστε τακτική εκπαίδευση στη χρήση πυροσβεστήρων και σε σχέδια εκκένωσης κτιρίου.
- Μην παραμελείτε τη χρήση Μέσων Ατομικής Προστασίας (κράνη, γάντια, μάσκες) ακόμη και για σύντομες εργασίες.
- Αναφέρετε αμέσως στον τεχνικό ασφαλείας οποιαδήποτε βλάβη ή απόκλιση στη λειτουργία των μηχανημάτων.
- Ζητήστε από τον γιατρό εργασίας ενημέρωση για τους βλαπτικούς παράγοντες στους οποίους εκτίθεστε καθημερινά.
- Βεβαιωθείτε ότι ο χώρος εξέτασης από τον γιατρό εργασίας διασφαλίζει την απαραίτητη ιδιωτικότητα.
