- Οι πολεμικές μεταφορές στον καρκίνο μπορεί να προκαλέσουν άγχος και αίσθημα αποδυνάμωσης.
- Η μεταφορά του «ταξιδιού» προτείνεται ως μια πιο ενεργητική και ενδυναμωτική εναλλακτική.
- Ο συμπεριληπτικός λόγος στην παχυσαρκία μειώνει το στίγμα και εστιάζει στο άτομο.
- Οι ειδικοί προτείνουν ένα «μενού μεταφορών» για να επιλέγει ο ασθενής αυτή που του ταιριάζει.
Η χρήση πολεμικών όρων όπως «μάχη» και «πόλεμος» για την περιγραφή του καρκίνου μπορεί να λειτουργεί αποδυναμωτικά για πολλούς ασθενείς, σύμφωνα με την Τερέζα Σπηλιώτη, επίκουρη καθηγήτρια Ανάλυσης Λόγου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Ενώ για κάποιους η μεταφορά του εχθρού προσφέρει κίνητρο, για άλλους δημιουργεί το φόβο της ήττας, καθιστώντας αναγκαία την υιοθέτηση πιο ανθρωποκεντρικών μεταφορών όπως αυτή του «ταξιδιού».
| Μεταφορά | Ψυχολογικό Αποτύπωμα |
|---|---|
| Μάχη / Πόλεμος | Ενδυναμωτική για ιαθέντες, αποδυναμωτική για νέα διαγνωσμένους λόγω φόβου ήττας. |
| Ταξίδι | Ενεργητική στάση, ο ασθενής έχει τον έλεγχο της διαδρομής. |
| Ρόλερ Κόστερ | Αποδοχή των σκαμπανεβασμάτων, αίσθηση προσωπικής απόφασης. |
| Βίντεο Γκέιμ | Σταδιακή πρόοδος μέσω επιπέδων (πίστες), διατήρηση κινήτρου. |
| Κήπος | Η θεραπεία ως φροντίδα που απομακρύνει τα ζιζάνια για να ξαναφυτρώσουν λουλούδια. |
Η επιλογή των λέξεων που χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε μια ασθένεια δεν αποτελεί απλώς ένα ζήτημα σημειολογίας, αλλά έναν καθοριστικό παράγοντα που διαμορφώνει την ψυχολογική ανθεκτικότητα του ασθενούς. Στην περίπτωση του καρκίνου, η κυριαρχία των πολεμικών μεταφορών έρχεται συχνά σε σύγκρουση με την ανάγκη για συναισθηματική ασφάλεια, καθώς η έννοια της «μάχης» προϋποθέτει την ύπαρξη ενός νικητή και ενός ηττημένου.
Σε ένα ταξίδι εσύ είσαι ο ταξιδιώτης και ο καρκίνος είναι ο συνοδοιπόρος. Πολλοί ασθενείς το βρίσκουν πιο ενδυναμωτικό.
Τερέζα Σπηλιώτη, Επίκουρη Καθηγήτρια Παντείου
Η παγίδα του «πολεμικού» λόγου στην υγεία
Σύμφωνα με την Τερέζα Σπηλιώτη, η μεταφορά του πολέμου μπορεί να λειτουργεί ενδυναμωτικά για όσους έχουν ήδη ιαθεί, όμως για τους ασθενείς που βρίσκονται στα πρώτα στάδια της νόσου, το αίσθημα είναι συχνά το αντίθετο. Η βίαιη φύση της μεταφοράς προκαλεί αρνητικά συναισθήματα, καθώς ένας ασθενής μπορεί να μη θέλει να βιώσει την περιπέτεια της υγείας του ως μια αιματηρή σύγκρουση στην οποία «ρίχτηκε» χωρίς τη θέλησή του.
Όπως επισημαίνουν ποινικολόγοι που παρακολουθούν την υπόθεση της ψυχολογικής υποστήριξης σε σοβαρές νόσους, η αίσθηση ελέγχου είναι το πρώτο που χάνεται μετά τη διάγνωση. Η ανάλυση λόγου καταδεικνύει ότι οι μεταφορές είναι ο τρόπος μας να εκφράσουμε το περίπλοκο και το αφηρημένο, όμως συχνά αποτυγχάνουν να αποδώσουν την πολυπλοκότητα της εμπειρίας, εγκλωβίζοντας τον ασθενή σε μια μονοδιάστατη οπτική.
Εναλλακτικές μεταφορές: Από τη μάχη στο ταξίδι
Προτεινόμενο Μεταφορικό ισοδύναμο: Ξεκινούν οι πληρωμές 22,16 εκατ. ευρώ σε νησιώτες και επιχειρήσεις
Μια από τις πιο δημοφιλείς εναλλακτικές που προτείνουν οι ειδικοί είναι η μεταφορά του ταξιδιού. Σε αυτό το σχήμα, ο ασθενής είναι ο ταξιδιώτης και ο καρκίνος ο συνοδοιπόρος, μια προσέγγιση που επιτρέπει μια πιο ενεργητική στάση. Αυτή η οπτική έχει υιοθετηθεί από πολλούς, όπως η Όλγα Βλαχοπούλου, η οποία περιέγραψε τη δική της διαδρομή ως μια διαδικασία που οδήγησε σε δημιουργική διέξοδο.
Πρόσφατα, η Κέιτ Μίντλετον χρησιμοποίησε τη μεταφορά του ρόλερ κόστερ, μια εικόνα που εμπεριέχει την έννοια της απόφασης και του ρίσκου, διαφοροποιώντας την από το «πεδίο μάχης». Παράλληλα, έρευνες του Πανεπιστημίου του Λάνκαστερ δείχνουν ότι ορισμένοι ασθενείς προτιμούν να βλέπουν τη νόσο ως βίντεο γκέιμ, όπου ο στόχος είναι να «περάσουν πίστες», διατηρώντας έτσι το παιγνιώδες στοιχείο και την ελπίδα.
Συμπεριληπτικός λόγος και το στίγμα της παχυσαρκίας
Η συζήτηση για τη δύναμη των λέξεων επεκτείνεται και στην παχυσαρκία, η οποία πλέον αναγνωρίζεται ως χρόνια νόσος. Η Μαίρη Γιαννακούλια, καθηγήτρια στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, τονίζει την ανάγκη για συμπεριληπτικό λόγο που δίνει προτεραιότητα στο άτομο και όχι στην κατάσταση. Η χρήση του όρου «άτομο με παχυσαρκία» αντί για «παχύσαρκος» στοχεύει στην αποδόμηση του κοινωνικού στίγματος.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών υγείας, η αλλαγή στον τρόπο που τα ΜΜΕ και οι επαγγελματίες υγείας αναφέρονται σε αυτές τις καταστάσεις μπορεί να βελτιώσει τη συμμόρφωση στη θεραπεία. Όπως προκύπτει από τις νέες οδηγίες του ΠΟΥ, η αντιμετώπιση τέτοιων παθήσεων απαιτεί ψυχολογική υποστήριξη και έναν λόγο που δεν ενοχοποιεί, αλλά ενδυναμώνει το υποκείμενο.
Η σημασία της ενδυνάμωσης μέσω του λόγου
Η Τερέζα Σπηλιώτη υπογραμμίζει ότι ο ανθρωποκεντρικός λόγος τοποθετεί τον ασθενή σε ενεργητική θέση, γεγονός που έχει άμεσα οφέλη στην ιατρική φροντίδα. Το «μενού μεταφορών» που δημιουργήθηκε από το Πανεπιστήμιο του Λάνκαστερ προσφέρει μια γκάμα επιλογών, από το «τρενάκι του τρόμου» μέχρι τον «κήπο», επιτρέποντας στον καθένα να βρει τις λέξεις που ταιριάζουν στη δική του μοναδική εμπειρία.
Εν κατακλείδι, η αποδοχή ότι η γλωσσική αναπλασίωση μπορεί να αλλάξει την αντίληψη της πραγματικότητας είναι το πρώτο βήμα για μια πιο ανθρώπινη προσέγγιση στην υγεία. Αντί για έναν «πόλεμο» με προδιαγεγραμμένες απώλειες, η κοινωνία οφείλει να προσφέρει στους ασθενείς το λεξιλόγιο που θα τους επιτρέψει να νοηματοδοτήσουν τη διαδρομή τους με αξιοπρέπεια.
Πώς να μιλήσετε σε έναν ασθενή
- Αποφύγετε να χρησιμοποιείτε αυτόματα όρους όπως «μάχη» ή «πολεμιστής» αν δεν τους χρησιμοποιήσει πρώτος ο ασθενής.
- Ρωτήστε τον ασθενή πώς αισθάνεται ο ίδιος για την κατάστασή του και ποιες λέξεις τον εκφράζουν.
- Εστιάστε στην έννοια της διαδρομής και της διαχείρισης της καθημερινότητας.
- Χρησιμοποιήστε προσωποκεντρική γλώσσα, τονίζοντας ότι η νόσος είναι μόνο ένα χαρακτηριστικό και όχι η ταυτότητα του ατόμου.
