- Κάτω από 5% το ποσοστό των Ελλήνων αγροτών με πλήρη εκπαίδευση.
- Μόλις 2-4% των Ελλήνων παραγωγών ανήκουν στην ηλικιακή ομάδα κάτω των 35 ετών.
- Το 74% των ελληνικών αγροτικών εκμεταλλεύσεων είναι μικρότερες των 50 στρεμμάτων.
- Το 4% των μεγάλων ευρωπαϊκών εκμεταλλεύσεων καλλιεργεί το 52% της συνολικής γης.
- Σχεδόν μηδενική η επίσημη καταγραφή εργατικού δυναμικού εκτός οικογένειας στην Ελλάδα.
Η νέα έκθεση της Eurostat για τον πρωτογενή τομέα φέρνει στο φως τα δομικά προβλήματα της ελληνικής υπαίθρου, με την έλλειψη εκπαίδευσης και τη γήρανση του πληθυσμού να αποτελούν τις μεγαλύτερες προκλήσεις. Ενώ η Κοινή Αγροτική Πολιτική επιχειρεί να ενοποιήσει τον τομέα, οι τεράστιες αποκλίσεις μεταξύ των κρατών-μελών καθιστούν την εφαρμογή της εξαιρετικά σύνθετη, την ώρα που στην Ελλάδα μόλις το 2% έως 4% των αγροτών ανήκει στην ηλικιακή ομάδα κάτω των 35 ετών.
| Χαρακτηριστικό | Ελλάδα | Ευρωπαϊκή Ένωση (Μ.Ο.) |
|---|---|---|
Χαρακτηριστικό Πλήρης εκπαίδευση αγροτών | Ελλάδα <5% | Ευρωπαϊκή Ένωση (Μ.Ο.) 18% (εργαζόμενοι εκτός οικογένειας) |
Χαρακτηριστικό Νέοι αγρότες (<35 ετών) | Ελλάδα 2% – 4% | Ευρωπαϊκή Ένωση (Μ.Ο.) 6% |
Χαρακτηριστικό Εκμεταλλεύσεις <50 στρέμματα | Ελλάδα 74% | Ευρωπαϊκή Ένωση (Μ.Ο.) 64% |
Χαρακτηριστικό Αγρότες άνω των 65 ετών | Ελλάδα Υψηλό ποσοστό | Ευρωπαϊκή Ένωση (Μ.Ο.) 33% |
Χαρακτηριστικό Ιδιόκτητη καλλιεργήσιμη γη | Ελλάδα ~48% | Ευρωπαϊκή Ένωση (Μ.Ο.) 48% |
Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια μιας μακράς περιόδου αναζήτησης ισορροπίας στον ευρωπαϊκό πρωτογενή τομέα, όπου η ανάγκη για βιωσιμότητα συγκρούεται συχνά με την οικονομική πραγματικότητα των παραγωγών. Το παρασκήνιο της υπόθεσης αναδεικνύει τη δυσκολία εφαρμογής μιας ενιαίας Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), καθώς οι ιδιαιτερότητες κάθε κράτους-μέλους δημιουργούν συχνά αντιτιθέμενα συμφέροντα και στρατηγικές προτεραιότητες.
Το 4% των αγροτικών εκμεταλλεύσεων που έχουν πάνω από 1.000 στρέμματα καλλιεργούν το 52% της αγροτικής γης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Eurostat, Έκθεση Πρωτογενούς Τομέα
Το δημογραφικό «αγκάθι» και το χάσμα της εκπαίδευσης
Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύει η Eurostat, η Ελλάδα αντιμετωπίζει ένα κρίσιμο δομικό πρόβλημα: το εξαιρετικά χαμηλό ποσοστό πλήρως εκπαιδευμένων αγροτών, το οποίο περιορίζεται κάτω από το 5%. Η απόσταση από χώρες όπως η Γαλλία και η Ολλανδία, όπου η κατάρτιση ξεπερνά το 70%, υπονομεύει την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών προϊόντων στις διεθνείς αγορές.
Η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού επιτείνει το πρόβλημα, καθώς το 33% των αγροτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι άνω των 65 ετών. Στην ελληνική επικράτεια, η ανανέωση των γενεών παραμένει ζητούμενο, με τους νέους αγρότες κάτω των 35 ετών να αποτελούν μια ισχνή μειονότητα, γεγονός που θέτει σε κίνδυνο τη μελλοντική επισιτιστική ασφάλεια της χώρας.
Παρά το γεγονός ότι η ελληνική γεωργία συνεισφέρει 3,2% στο ΑΕΠ, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, η έλλειψη τεχνολογικής εξειδίκευσης εμποδίζει την πλήρη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων. Η ψηφιακή μετάβαση στην ύπαιθρο φαίνεται να καθυστερεί, επηρεάζοντας άμεσα την αποδοτικότητα της παραγωγής.
Η ακτινογραφία της γης: Μικροί κλήροι και μεγάλες ανισότητες
Ο πολυτεμαχισμός του κλήρου αποτελεί το δεύτερο μεγάλο εμπόδιο για τον εκσυγχρονισμό. Στην Ελλάδα, το 74% των αγροτικών εκμεταλλεύσεων είναι μικρότερες των 50 στρεμμάτων, καλλιεργώντας συνολικά μόλις το 23% της γης. Αυτή η κατάτμηση της ιδιοκτησίας καθιστά απαγορευτικό το κόστος χρήσης σύγχρονων μηχανημάτων και μεγάλων επενδύσεων.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η εικόνα είναι εξίσου ανισομερής, καθώς το 4% των μεγάλων εκμεταλλεύσεων (άνω των 1.000 στρεμμάτων) ελέγχει το 52% της συνολικής αγροτικής γης. Αυτή η συγκέντρωση πόρων δημιουργεί μια αγορά δύο ταχυτήτων, όπου οι μικροί παραγωγοί αγωνίζονται για την επιβίωσή τους απέναντι σε αγροτοβιομηχανικούς κολοσσούς.
Ενώ πρόσφατα δόθηκαν λύσεις για την πληρωμή αγροτεμαχίων έως 20 στρέμματα με τεχνικά προβλήματα, η στρατηγική βιωσιμότητας των μικρών κλήρων παραμένει μετέωρη. Οι οικονομικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι χωρίς τη δημιουργία ισχυρών συνεταιριστικών σχημάτων, η επιβίωση του μικρού παραγωγού θα γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη.
Το μοντέλο της οικογενειακής εκμετάλλευσης και η εργασία
Η αγροτική παραγωγή στην Ευρώπη βασίζεται παραδοσιακά στην οικογενειακή εργασία, με το 82% του εργατικού δυναμικού να προέρχεται από το στενό οικογενειακό περιβάλλον. Στην Ελλάδα, το ποσοστό των μόνιμων εργαζομένων εκτός οικογένειας εμφανίζεται σχεδόν μηδενικό, μια στατιστική που πιθανότατα κρύβει την πραγματικότητα των εποχικών εργατών γης.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της αγοράς, η αδήλωτη εργασία και τα ημερομίσθια «στο χέρι» παραμορφώνουν την επίσημη εικόνα του τομέα. Αυτό το φαινόμενο δυσχεραίνει τον σχεδιασμό πολιτικών για την απασχόληση και την κοινωνική ασφάλιση των εργατών, δημιουργώντας συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού μεταξύ των κρατών-μελών.
Επισημαίνεται από παράγοντες της αγοράς ότι η έλλειψη μόνιμου προσωπικού αποτελεί τροχοπέδη για την ανάπτυξη δενδρωδών καλλιεργειών και προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας. Η εξάρτηση από την οικογένεια περιορίζει την κλίμακα παραγωγής και την ικανότητα διείσδυσης σε νέες αγορές.
Οι προκλήσεις και η επόμενη μέρα
Η Ελλάδα καλείται να αντιμετωπίσει το γεγονός ότι αναδείχθηκε ουραγός στην αγροτική παραγωγικότητα το προηγούμενο έτος, με την υποχώρηση να αγγίζει το 8,8%. Η κλιματική κρίση και οι ασθένειες του ζωικού κεφαλαίου, όπως οι πρόσφατες περιπτώσεις ευλογιάς, προσθέτουν επιπλέον βάρη σε ένα ήδη εύθραυστο οικοσύστημα.
Η επόμενη μέρα απαιτεί μια γενναία αναδιάρθρωση που θα επικεντρώνεται στην εκπαίδευση της νέας γενιάς και στην παροχή κινήτρων για τη συνένωση των κλήρων. Η τεχνολογική αναβάθμιση δεν είναι πλέον πολυτέλεια, αλλά αναγκαία συνθήκη για τη διατήρηση της ελληνικής υπαίθρου ζωντανής.
Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι η πολυμορφική γεωργία της Ελλάδας είναι το μεγάλο της πλεονέκτημα. Η επένδυση στην ποιότητα και η πιστοποίηση των προϊόντων μπορούν να αποτελέσουν τη «σανίδα σωτηρίας» απέναντι στον διεθνή ανταγωνισμό και τις δομικές αδυναμίες του παρελθόντος.
Πώς να ενισχύσετε την ανταγωνιστικότητα της εκμετάλλευσής σας
- Επενδύστε σε προγράμματα συνεχούς κατάρτισης και ψηφιακών δεξιοτήτων.
- Ενταχθείτε σε αγροτικούς συνεταιρισμούς για μείωση του κόστους εφοδίων.
- Αξιοποιήστε ευρωπαϊκά προγράμματα για τον εκσυγχρονισμό του εξοπλισμού.
- Εστιάστε σε καλλιέργειες υψηλής ποιότητας και πιστοποίησης (ΠΟΠ/ΠΓΕ).
- Ενημερωθείτε για τα νέα εργαλεία της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.
