Εποπτεία επιχειρήσεων: Το χάσμα μεταξύ νόμου και πραγματικότητας και οι κίνδυνοι για τη δημόσια ασφάλεια

Κενό γράμμα παραμένει σε μεγάλο βαθμό ο νόμος 4512/2018 για την εποπτεία των οικονομικών δραστηριοτήτων, με τις πρόσφατες τραγωδίες να αναδεικνύουν την ελλιπή εφαρμογή των ελέγχων. Παρά τον σαφή ορισμό των οκτώ πεδίων εποπτείας, η υποστελέχωση και οι σκοπιμότητες εμποδίζουν τη διασφάλιση της δημόσιας υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων.

Η θεσμοθέτηση του νόμου 4512/2018 αποτέλεσε μια φιλόδοξη προσπάθεια για την εξάλειψη των αλληλοεπικαλύψεων αρμοδιοτήτων μεταξύ των κρατικών φορέων. Στόχος ήταν η δημιουργία ενός σαφούς πλαισίου εποπτείας, όπου κάθε αρχή θα γνώριζε ακριβώς το αντικείμενο ελέγχου της, αποφεύγοντας τη σύγχυση που συχνά οδηγεί σε διοικητική παράλυση ή, ακόμα χειρότερα, σε τραγικά ατυχήματα.

Η θεσμική αρχιτεκτονική και τα κενά εφαρμογής

Ο νόμος ορίζει οκτώ πεδία άσκησης εποπτείας, που καλύπτουν από την ασφάλεια τροφίμων μέχρι την προστασία του περιβάλλοντος και των δημοσίων εσόδων. Παρά το γεγονός ότι για τα πρώτα πέντε πεδία έχει εκδοθεί η απαιτούμενη νομοθεσία, η εφαρμογή τους στην πράξη προσκρούει σε χρόνιες παθογένειες του κρατικού μηχανισμού.

Η ασφάλεια υποδομών και κατασκευών αποτελεί ένα από τα πλέον κρίσιμα πεδία, όπου η Πυροσβεστική Υπηρεσία έχει τον συντονιστικό ρόλο. Ωστόσο, η περιοδικότητα των ελέγχων, η οποία θα έπρεπε να καθορίζεται από τον βαθμό επικινδυνότητας της κάθε επιχείρησης, συχνά αγνοείται, αφήνοντας χώρο για ανεξέλεγκτη λειτουργία επικίνδυνων εγκαταστάσεων.

Από την τραγωδία στη «Βιολάντα» στις ελλείψεις της αυτοδιοίκησης

Το πρόσφατο εργοδοτικό έγκλημα στη Βιολάντα με τις τέσσερις νεκρές εργάτριες έφερε στο φως την αναποτελεσματικότητα των ελέγχων. Παρόλο που υπάρχουν συγκεκριμένα κριτήρια επικινδυνότητας, όπως τα εύφλεκτα υλικά και οι έξοδοι διαφυγής, η διαπίστωση της εγκυρότητας των πιστοποιητικών παραμένει μια τυπική διαδικασία χωρίς ουσιαστική αυτοψία.

Σε πολλές περιπτώσεις, η έναρξη λειτουργίας μιας επιχείρησης γίνεται με απλή γνωστοποίηση μέσω της πλατφόρμας OpenBusiness. Αυτό το εργαλείο απλοποίησης της αδειοδότησης, αν και θετικό για την επιχειρηματικότητα, χρησιμοποιείται από ορισμένες δημοτικές αρχές ως δικαιολογία για αποχή από τους ελέγχους, καθώς θεωρούν ότι δεν έχουν πλέον «αντικείμενο» ή κίνητρο.

Υποστελέχωση και πολιτικές σκοπιμότητες

Σύμφωνα με υπηρεσιακούς παράγοντες που παρακολουθούν την κατάσταση, η δραματική υποστελέχωση φορέων όπως η Επιθεώρηση Εργασίας καθιστά αδύνατη την κάλυψη των οργανικών κενών. Η έλλειψη προσωπικού, σε συνδυασμό με την επιθυμία ορισμένων τοπικών αρχόντων να διατηρούν καλές σχέσεις με την τοπική επιχειρηματικότητα, οδηγεί σε «στραβά μάτια» ακόμα και σε κατάφωρες παραβάσεις.

Είναι χαρακτηριστικό ότι για να πραγματοποιηθεί ένας αποτελεσματικός έλεγχος, συχνά απαιτείται η αποστολή κλιμακίων από άλλους νομούς, ώστε να διασφαλιστεί η αμεροληψία. Η πρακτική της αποδοχής μελετών πυροπροστασίας χωρίς έλεγχο της εφαρμογής τους αποτελεί μια βραδυφλεγή βόμβα στα θεμέλια της βιομηχανικής ασφάλειας.

Η επόμενη μέρα και το νέο νομοσχέδιο

Το Υπουργείο Ανάπτυξης αναμένεται να καταθέσει νέο νομοσχέδιο που θα περιλαμβάνει τα υπολειπόμενα τρία πεδία εποπτείας: την ασφάλεια και υγεία εργαζομένων, τη δημόσια υγεία και την προστασία των δημοσίων εσόδων. Η ολοκλήρωση αυτού του θεσμικού πλαισίου είναι απαραίτητη για την εφαρμογή της ανάλυσης κινδύνου στον προγραμματισμό των ελέγχων.

Η πλήρης ενσωμάτωση των ψηφιακών εργαλείων και η χρήση QR Codes για την άμεση ενημέρωση των αρχών σχετικά με το ιστορικό ελέγχων και τα πρόστιμα μιας επιχείρησης αποτελούν τη μόνη λύση. Χωρίς διαφάνεια και αυστηρή εφαρμογή των κυρώσεων, η νομοθεσία θα παραμένει ένα θεωρητικό σχήμα, ανίκανο να προστατεύσει τους πολίτες και τους εργαζόμενους.