Επαγγελματική κατάρτιση: Τα «φαντάσματα» της τηλεκπαίδευσης και το κυνήγι του επιδόματος

Η επαγγελματική κατάρτιση στην Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο έντονης κριτικής, καθώς αποκαλύπτονται πρακτικές εικονικής παρακολούθησης με αποκλειστικό στόχο την είσπραξη του εκπαιδευτικού επιδόματος. Με τη χώρα να παραμένει στην τέταρτη θέση από το τέλος στην Ε.Ε. για την ανάπτυξη δεξιοτήτων, η πρόσφατη δέσμευση λογαριασμών στελεχών της ΓΣΕΕ επαναφέρει το ερώτημα για το αν οι κοινοτικοί πόροι αξιοποιούνται ουσιαστικά ή καταλήγουν σε «εύκολα χρήματα».

Η συζήτηση για την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων κατάρτισης δεν είναι νέα, ωστόσο η τρέχουσα συγκυρία της δέσμευσης λογαριασμών του προέδρου της ΓΣΕΕ, Γιάννη Παναγόπουλου, προσδίδει μια νέα διάσταση επείγοντος. Το φαινόμενο της τυπικής συμμόρφωσης — *η διαδικασία κατά την οποία τηρούνται οι γραφειοκρατικοί τύποι χωρίς να παράγεται ουσιαστικό αποτέλεσμα* — φαίνεται να κυριαρχεί σε ένα σύστημα που συχνά αντιμετωπίζεται ως μηχανισμός αναδιανομής επιδομάτων παρά ως εργαλείο αναβάθμισης του ανθρώπινου δυναμικού.

Το παρασκήνιο της εικονικής κατάρτισης

Μαρτυρίες συμμετεχόντων στην «Καθημερινή» περιγράφουν μια πραγματικότητα που απέχει πολύ από τους στόχους της διά βίου μάθησης. Καταρτιζόμενοι παρακολουθούσαν τουρνουά τένις στο ΟΑΚΑ ή βρίσκονταν για καφέ, όντας απλώς συνδεδεμένοι από το κινητό τους τηλέφωνο, χωρίς καμία ουσιαστική αλληλεπίδραση με τον εκπαιδευτή.

Η κουλτούρα της «υπογραφής», όπως έχει παρατηρηθεί και σε άλλους κλάδους, όπως στους γιατρούς εργασίας, μεταφέρεται και στην εκπαίδευση. Οι συμμετέχοντες διατηρούν κλειστές κάμερες και μικρόφωνα, ενώ το μοναδικό τους μέλημα είναι να μην υπερβούν το όριο απουσιών που θα οδηγούσε σε περικοπή της επιδότησης.

Σε πολλές περιπτώσεις, η ασύγχρονη τηλεκατάρτιση μετατρέπεται σε μια τυπική διαδικασία όπου ο υπολογιστής παραμένει ανοιχτός απλώς για να καταγράφεται ο χρόνος σύνδεσης. Η έλλειψη διαδραστικότητας και η υποτυπώδης αξιολόγηση στο τέλος των σεμιναρίων ενισχύουν την αίσθηση ότι πρόκειται για «εύκολα χρήματα».

Οι μηχανισμοί παράκαμψης των ελέγχων

Οι πάροχοι κατάρτισης, προκειμένου να διασφαλίσουν τη δική τους αποζημίωση, η οποία κυμαίνεται από 4,5 έως 5,5 ευρώ ανά ώρα, επιστρατεύουν ευφάνταστες μεθόδους. Αναφέρονται περιπτώσεις δημιουργίας ομάδων στο Viber, μέσω των οποίων οι καταρτιζόμενοι ειδοποιούνται σε περίπτωση αιφνιδιαστικού ελέγχου από τη ΔΥΠΑ.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της δημόσιας διοίκησης, η πρόκληση δεν έγκειται μόνο στην ψηφιοποίηση των διαδικασιών, αλλά στην ποιότητα του ελέγχου. Επισημαίνεται από παράγοντες της αγοράς ότι η πιστοποίηση των γνώσεων πρέπει να αποσυνδεθεί από την απλή παρουσία, ώστε να αποφευχθεί η σπατάλη πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης.

Παρά το γεγονός ότι η ΔΥΠΑ δηλώνει πως έχει διενεργήσει πάνω από 37.500 ελέγχους, η αγορά των 230 εγκεκριμένων Κέντρων Διά Βίου Μάθησης παραμένει δύσκολο να εποπτευθεί πλήρως. Η απόρριψη του 22% των προγραμμάτων τον τελευταίο χρόνο δείχνει μια τάση αυστηροποίησης, αλλά οι παθογένειες παραμένουν βαθιές.

Το οικονομικό κίνητρο και η απαξίωση της γνώσης

Για πολλούς ωφελούμενους, το εκπαιδευτικό επίδομα των 5 ευρώ ανά ώρα αποτελεί το μοναδικό κίνητρο συμμετοχής. Αυτό οδηγεί σε μια ετερόκλητη σύνθεση τμημάτων, όπου επαγγελματίες από τελείως διαφορετικούς κλάδους συνυπάρχουν σε σεμινάρια με αντικείμενα όπως η κυκλική οικονομία ή το ψηφιακό μάρκετινγκ.

Η διαφήμιση των προγραμμάτων αυτών στο διαδίκτυο συχνά εστιάζει στο ύψος της επιδότησης και όχι στις δεξιότητες που θα αποκτηθούν. Αυτή η προσέγγιση υπονομεύει την αξία της επαγγελματικής ανέλιξης και μετατρέπει την εκπαίδευση σε μια παρασιτική διαδικασία επιβίωσης ή συμπλήρωσης εισοδήματος.

Ο πρόεδρος του ΕΛΣΕΚΕΚ, Βασίλειος Μανωλίτσης, τονίζει ότι οι σοβαρές επιχειρήσεις του κλάδου δεν έχουν όφελος από τέτοιες συμπεριφορές. Ωστόσο, παραδέχεται ότι υπάρχουν ευκαιριακοί πάροχοι που δεν εναρμονίζονται με τους κανόνες, πλήττοντας την αξιοπιστία ολόκληρου του συστήματος επαγγελματικής κατάρτισης.

Η επόμενη μέρα και η ανάγκη για ουσιαστική πιστοποίηση

Η Ελλάδα καλείται να αναστρέψει την αρνητική της εικόνα στον Ευρωπαϊκό Δείκτη Δεξιοτήτων. Το νέο νομοθετικό πλαίσιο που συνδέει την πληρωμή με την πιστοποίηση είναι ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, αρκεί οι εξετάσεις να μην είναι τυπικές και προβλέψιμες.

Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών τονίζεται ότι η διασφάλιση της ποιότητας πρέπει να ξεκινά από την αξιολόγηση του εκπαιδευτικού υλικού. Η συνεργασία με ακαδημαϊκά ιδρύματα για τον έλεγχο της συνάφειας με την αγορά εργασίας αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την επιτυχία των μελλοντικών δράσεων.

Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι η κατάρτιση ενηλίκων απαιτεί εσωτερικό κίνητρο. Χωρίς αυτό, τα προγράμματα θα παραμείνουν «φαντάσματα» μιας εκπαιδευτικής διαδικασίας που καταναλώνει πόρους χωρίς να παράγει προστιθέμενη αξία για την οικονομία και την κοινωνία.