Ελληνική επαρχία: Η αθέατη πλευρά της απομόνωσης και το «χάσμα» των 30 λεπτών από την υγεία

Μια αποκαλυπτική έρευνα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου φέρνει στο φως τη σκληρή πραγματικότητα της ελληνικής υπαίθρου, όπου η πρόσβαση σε νοσοκομεία, σχολεία και μονάδες φροντίδας αποτελεί καθημερινό αγώνα επιβίωσης. Σύμφωνα με τη μελέτη για την Πολιτική Συνοχής, μεγάλα τμήματα της επικράτειας απέχουν τουλάχιστον μισή ώρα με το αυτοκίνητο από βασικές υπηρεσίες, καθιστώντας την επιστροφή στο χωριό μια επικίνδυνη απόφαση για χιλιάδες οικογένειες.

Η εξιδανίκευση της αγροτικής ζωής μέσα από τα social media συχνά αποκρύπτει ένα βαθύ δομικό έλλειμμα που απειλεί τη βιωσιμότητα της ελληνικής περιφέρειας. Ενώ η επαφή με τη φύση προβάλλεται ως το απόλυτο αντίδοτο στο αστικό άγχος, η έρευνα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου με τίτλο «Ενισχύοντας τις Απαραίτητες Υπηρεσίες στις Περιοχές της Ε.Ε.» αποδεικνύει ότι η γεωγραφική απομόνωση μετατρέπεται σε υπαρξιακή απειλή.

Η γεωγραφία της απομόνωσης και η έρευνα της Ε.Ε.

Τα στοιχεία της μελέτης καταδεικνύουν ότι περιοχές από τη Θράκη έως την Κρήτη βρίσκονται σε μια γκρίζα ζώνη προσβασιμότητας. Η Πολιτική Συνοχής της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναδεικνύει ότι η απόσταση των 30 λεπτών από ένα νοσοκομείο είναι το κρίσιμο όριο που καθορίζει αν μια περιοχή είναι ελκυστική για κατοίκηση ή αν οδηγείται στην ερήμωση.

Στην πράξη, αυτό το χρονικό όριο παραβιάζεται συστηματικά σε ορεινούς όγκους και ακριτικές περιοχές. Η έλλειψη για μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων και παιδικούς σταθμούς δημιουργεί ένα κοινωνικό κενό, το οποίο αποθαρρύνει τους νέους ανθρώπους σε παραγωγική ηλικία από το να επενδύσουν το μέλλον τους μακριά από τις πόλεις.

Αναλυτές των κοινωνικών τάσεων επισημαίνουν ότι η εγκατάλειψη της επαρχίας δεν είναι απλώς μια επιλογή τρόπου ζωής, αλλά μια αναγκαστική φυγή. Όταν οι βασικές υποδομές καταρρέουν, ο δημογραφικός μαρασμός επιταχύνεται, δημιουργώντας περιοχές με πυκνότητα πληθυσμού κάτω από 50 κατοίκους ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο, όπως συμβαίνει σε μεγάλο μέρος της Ελλάδας.

Αρτοτίνα και Πετρωτά: Ζώντας στην «άκρη» του χάρτη

Στην Αρτοτίνα Φωκίδας, σε υψόμετρο 1.200 μέτρων, οι 18 μόνιμοι κάτοικοι γνωρίζουν ότι η απόσταση από το Νοσοκομείο Άμφισσας είναι 80 χιλιόμετρα. Η απουσία καθημερινής παρουσίας για αγροτικούς γιατρούς εντείνει το αίσθημα ανασφάλειας, ενώ το σχολείο παραμένει κλειστό εδώ και 25 χρόνια, σφραγίζοντας τη μοίρα του χωριού για νέες οικογένειες.

Αντίστοιχη είναι η εικόνα στα Πετρωτά Έβρου, όπου οι 74 κάτοικοι βλέπουν ακόμη και το ΚΑΠΗ να κλείνει. Η γεωργία και η κτηνοτροφία παραμένουν οι μόνες επαγγελματικές διέξοδοι, όμως η έλλειψη επενδύσεων και οι μικροί κλήροι δεν αφήνουν περιθώρια για ανάπτυξη, ενισχύοντας την εγκατάλειψη της επαρχίας προς αναζήτηση καλύτερης τύχης.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της τοπικής αυτοδιοίκησης, η οικονομική ασυμφωνία στη διατήρηση υπηρεσιών σε ερημωμένες περιοχές αποτελεί έναν φαύλο κύκλο. Όσο λιγοστεύουν οι κάτοικοι, τόσο πιο «ασύμφορη» γίνεται η κρατική μέριμνα, οδηγώντας σε περαιτέρω υποβάθμιση της ποιότητας ζωής.

Ο κίνδυνος της «χρυσής» απομόνωσης στη Γορτυνία

Στην Πουρναριά Γορτυνίας, το ασθενοφόρο που σταθμεύει στα Τρόπαια χρειάζεται 90 λεπτά για μια διακομιδή στην Τρίπολη, υπό την προϋπόθεση ότι δεν απασχολείται σε άλλο περιστατικό. Αυτή η χρονική υστέρηση μπορεί να αποβεί μοιραία, καθιστώντας την υγεία και την παιδεία τα δύο μεγαλύτερα αγκάθια για την παραμονή των 60 κατοίκων στον τόπο τους.

Η μελέτη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου προτείνει μια δέσμη μέτρων που περιλαμβάνει την αύξηση της χρηματοδότησης για απομακρυσμένες περιοχές και την ενίσχυση του ρόλου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Η στρατηγική αυτή στοχεύει στην ανατροπή της τάσης που θέλει την ελληνική γεωγραφία, με τους μεγάλους ορεινούς όγκους, να λειτουργεί ως εμπόδιο στην ισότιμη ανάπτυξη.

Οι προοπτικές για την επόμενη μέρα

Η επιβίωση της ελληνικής επαρχίας εξαρτάται πλέον από την ικανότητα του κράτους να σπάσει την απομόνωση μέσω ψηφιακών υπηρεσιών και κινητών μονάδων φροντίδας. Η Πολιτική Συνοχής δεν πρέπει να είναι μόνο οικονομική, αλλά κυρίως κοινωνική, διασφαλίζοντας ότι το «μπαλκόνι των Βαρδουσίων» ή τα χωριά του Έβρου δεν θα παραμείνουν απλώς σκηνικά για φωτογραφίες, αλλά ζωντανοί οργανισμοί.

Κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι αν δεν υπάρξει άμεση παρέμβαση στις υποδομές υγείας και παιδείας, η εσωτερική μετανάστευση προς τα αστικά κέντρα θα συνεχιστεί αμείωτη. Η πρόκληση έγκειται στη μετατροπή της «απόστασης» από μειονέκτημα σε συγκριτικό πλεονέκτημα μέσω ενός νέου μοντέλου αποκεντρωμένης διακυβέρνησης.