- Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 100 ετών.
- Υπήρξε η πρώτη γυναίκα πρύτανης στην ιστορία της Σορβόννης.
- Συμμετείχε ενεργά στην Αντίσταση κατά τη διάρκεια της Κατοχής.
- Διατήρησε στενούς δεσμούς με κορυφαίους πολιτικούς και διανοητές.
- Η παρακαταθήκη της εστιάζει στην κατάργηση της λέξης «αδύνατο».
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, η κορυφαία βυζαντινολόγος και πρώτη γυναίκα πρύτανης στην ιστορία της Σορβόννης, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 100 ετών, αφήνοντας πίσω της μια μυθιστορηματική διαδρομή. Από τον προσφυγικό Βύρωνα έως την κορυφή της παγκόσμιας ακαδημαϊκής κοινότητας, υπήρξε το ζωντανό σύμβολο της ελεύθερης σκέψης και της ελληνικής πνευματικής υπεροχής.
| Σταθμός Καριέρας | Λεπτομέρειες |
|---|---|
| Έτος Γέννησης | 1926 (Βύρωνας, Αθήνα) |
| Σπουδές | Αρχαιολογία (ΕΚΠΑ), Ecole des Hautes Etudes (Παρίσι) |
| Πρυτανεία Σορβόννης | 1976 (Η πρώτη γυναίκα στην ιστορία του ιδρύματος) |
| Άλλοι Τίτλοι | Πρύτανης Πανεπιστημίου Ευρώπης, Πρόεδρος Κέντρου Δελφών |
| Σύζυγος | Ζακ Αρβελέρ (Γάμος το 1958) |
| Έτος Θανάτου | 2026 (Ηλικία 100 ετών) |
Η απώλεια της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ σηματοδοτεί το κλείσιμο ενός μεγάλου κεφαλαίου για τον ελληνισμό της διασποράς, καθώς υπήρξε η τελευταία μιας γενιάς διανοουμένων που μετέτρεψαν το Παρίσι σε πνευματικό προπύργιο της Ελλάδας. Η πορεία της δεν ήταν απλώς μια ακαδημαϊκή επιτυχία, αλλά μια διαρκής μάχη ενάντια στις κοινωνικές συμβάσεις και τους περιορισμούς της εποχής της.
Όλα όσα πέτυχα στη ζωή μου τα κατάφερα γιατί δεν ήξερα πως ήταν αδύνατα, ποτέ δεν μου πέρασε αυτό από το μυαλό.
Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, Ακαδημαϊκός
Από τον προσφυγικό Βύρωνα στην Αντίσταση
Γεννημένη τον Αύγουστο του 1926 στον Βύρωνα από γονείς πρόσφυγες από την Προύσα, η Ελένη μεγάλωσε σε ένα φτωχικό σπίτι που έσφυζε από ζωή. Η ίδια θυμόταν συχνά πως έμαθε να γράφει και να διαβάζει πριν πάει σχολείο, κρυφακούγοντας τα πέντε αδέλφια της που μοιράζονταν το ίδιο δωμάτιο.
Τα οδυνηρά βιώματα της Κατοχής και η ενεργός συμμετοχή της στην Αντίσταση μέσα από τις τάξεις της ΕΠΟΝ σμίλεψαν τον χαρακτήρα της. Με καθοδηγητή τον Χρήστο Πασαλάρη, έμαθε από νωρίς ότι η ελευθερία της σκέψης απαιτεί θάρρος και αυτογνωσία, την οποία θεωρούσε την ύψιστη ηθική πράξη.
Το 1945 εισήχθη στο Τμήμα Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, σε μια εποχή που, όπως έλεγε, μπορούσε ακόμα να δώσει εξετάσεις χωρίς το χαρτί κοινωνικών φρονημάτων. Εκεί, ανάμεσα σε μελλοντικούς πνευματικούς γίγαντες, άρχισε να διαμορφώνει το επιστημονικό της εκτόπισμα.
Η «κατάκτηση» της Σορβόννης και το Παρίσι
Το 1953, η Αρβελέρ πήρε τη μεγάλη απόφαση να φύγει για το Παρίσι, καθώς στην Ελλάδα οι γυναίκες δεν είχαν ακόμα πρόσβαση στην Αρχαιολογική Υπηρεσία. Στη Γαλλία «καταδύθηκε» στη μελέτη των βυζαντινών πηγών, μια επιλογή που θα την οδηγούσε στην παγκόσμια καταξίωση.
Προτεινόμενο Φυλακές Δομοκού: Στον εισαγγελέα ο Βούλγαρος για τη δολοφονία του ισοβίτη – Το θρίλερ με τον Αλκέτ Ριζάι
Η άνοδός της στην ιεραρχία της Σορβόννης ήταν ραγδαία, παρά τις αντιδράσεις ορισμένων συναδέλφων της που δυσπιστούσαν λόγω της καταγωγής και του φύλου της. Το 1976 έγινε η πρώτη γυναίκα πρύτανης στην επτακοσίων ετών ιστορία του ιστορικού πανεπιστημίου, εμφανιζόμενη στην επίσημη δεξίωση με κίτρινο σμόκιν.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων ακαδημαϊκών κύκλων, η Αρβελέρ κατάφερε να εκσυγχρονίσει τη βυζαντινολογία, μετατρέποντάς την από μια στατική μελέτη κειμένων σε μια ζωντανή ανάλυση της πολιτικής και διπλωματικής ιστορίας. Η εργογραφία της παραμένει μέχρι σήμερα σημείο αναφοράς για τους μελετητές διεθνώς.
Η «δωρική» φιλία με τον Καραμανλή και η πολιτική
Η Αρβελέρ συνδιαλέχθηκε με αρχηγούς κρατών και προσωπικότητες της τέχνης, διατηρώντας μια ιδιαίτερη σχέση με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Τον χαρακτήριζε «δωρικό» και αποκάλυπτε πως συχνά της τηλεφωνούσε στο Παρίσι για να ζητήσει τη γνώμη της για κρίσιμα εθνικά θέματα.
Παρά τις στενές της σχέσεις με την εξουσία, παρέμενε πνευματικά ανεξάρτητη. «Είμαι αριστερή γιατί όλα πρέπει να περάσουν από εκεί, αλλά και δεξιά γιατί από εκεί όλα θα φτιάξουν», έλεγε χαρακτηριστικά, αρνούμενη να εγκλωβιστεί σε πολιτικές ταμπέλες.
Η ζωή της στο Παρίσι με τον σύζυγό της, τον φυσικοχημικό Ζακ Αρβελέρ, ήταν γεμάτη από συζητήσεις με τον Πωλ Ελυάρ και τη Σιμόν ντε Μποβουάρ. Παρά την παγκόσμια αίγλη της, δεν ξέχασε ποτέ τις ρίζες της, λανσάροντας τις λαδερές αγκινάρες στα καθωσπρέπει γαλλικά σπίτια.
Η παρακαταθήκη της «αιώνιας» πρύτανης
Μετά τον θάνατο του συζύγου της το 2010, η πλάστιγγα της ζωής της έγειρε οριστικά προς την Ελλάδα. Ως πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών, συνέχισε να προσφέρει τις γνώσεις της μέχρι το τέλος, παραμένοντας μια αιώνια έφηβη του πνεύματος.
Η συμβουλή της προς τους νέους που αναζητούσαν την τύχη τους στο εξωτερικό ή στην πατρίδα ήταν πάντα η ίδια: να διαγράψουν τη λέξη «αδύνατο» από το λεξιλόγιό τους. «Όλα όσα πέτυχα τα κατάφερα γιατί δεν ήξερα πως ήταν αδύνατα», τόνιζε με νόημα.
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ έφυγε στα 100 της χρόνια, έχοντας εκπληρώσει την επιθυμία της να κρατά τα πόδια στη γη και το βλέμμα στον ουρανό. Η ιστορία της θα παραμείνει ένας φάρος για κάθε άνθρωπο που τολμά να ονειρευτεί πέρα από τα ορατά σύνορα.
