Δημόσιο: Πρόστιμα 1,3 εκατ. ευρώ για τη μη συμμόρφωση σε δικαστικές αποφάσεις

Περισσότερα από 1,3 εκατ. ευρώ κλήθηκε να καταβάλει το Ελληνικό Δημόσιο την τελευταία τριετία ως χρηματικές κυρώσεις για τη μη συμμόρφωση σε δικαστικές αποφάσεις. Παρά τη συνταγματική επιταγή, υποθέσεις που αφορούν απαλλοτριώσεις και επαγγελματικά δικαιώματα παραμένουν ανεκτέλεστες ακόμη και για δύο δεκαετίες, οδηγώντας σε ένα ιδιότυπο καθεστώς αρνησιδικίας.

Η υποχρέωση του κράτους να συμμορφώνεται με τις δικαστικές αποφάσεις αποτελεί θεμέλιο του κράτους δικαίου, ωστόσο η πραγματικότητα στην Ελλάδα αναδεικνύει μια συστηματική ολιγωρία. Αυτή η «απροθυμία» της διοίκησης, που σε ορισμένες περιπτώσεις διαρκεί από 15 έως 20 χρόνια, δεν πλήττει μόνο την αξιοπιστία των θεσμών αλλά επιβαρύνει άμεσα και τον κρατικό προϋπολογισμό μέσω των χρηματικών κυρώσεων που επιβάλλουν τα τριμελή συμβούλια συμμόρφωσης.

Το οικονομικό κόστος της κρατικής αδράνειας

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της Καθημερινής, για τα έτη 2023 και 2024 το κράτος κλήθηκε να καταβάλει συνολικά 515.450 ευρώ. Η κατάσταση επιδεινώθηκε το 2025, όπου ο «λογαριασμός» ξεπέρασε τις 800.000 ευρώ, κυρίως λόγω μιας μεμονωμένης απόφασης που επέβαλε πρόστιμο άνω των 600.000 ευρώ.

Όταν η διοικητική ολιγωρία προστίθεται στις καθυστερήσεις της δικαιοσύνης, ο πολίτης περιέρχεται σε κατάσταση αρνησιδικίας — η αδυναμία του κράτους να απονείμει ουσιαστική δικαιοσύνη λόγω παράλειψης οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας — καθώς οι αποφάσεις που τον δικαιώνουν παραμένουν ανεκτέλεστες στα χαρτιά. Οι συνηθέστεροι λόγοι που επικαλείται η διοίκηση αφορούν το δημοσιονομικό κόστος και τις διοικητικές δυσλειτουργίες.

Κατηγορίες υποθέσεων και επαγγελματική ομηρία

Οι ανεκτέλεστες αποφάσεις καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα, από πολεοδομικά ζητήματα και οικοδομικές άδειες μέχρι θέματα κοινωνικής ασφάλισης. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των επαγγελματικών δικαιωμάτων των αποφοίτων ΤΕΙ, μια υπόθεση που εκκρεμεί εδώ και 13 χρόνια, κρατώντας σε ομηρία χιλιάδες πολίτες παρά τις επανειλημμένες κυρώσεις από το Συμβούλιο της Επικρατείας.

Επιπλέον, το ΣτΕ επέβαλε πρόστιμο 70.000 ευρώ στο Υπουργείο Υποδομών για τη μη εφαρμογή της απόφασης περί απαλλαγής διοδίων για τους κατοίκους των Ιωαννίνων. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων νομικών παραστατών, η αδυναμία κατανόησης του διατακτικού των αποφάσεων από τις υπηρεσίες αποτελεί συχνά το πρόσχημα για την παράταση της αδράνειας.

Η 20ετής αναμονή και οι διεθνείς καταδίκες

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η μη συμμόρφωση ξεπερνά τα 20 χρόνια, όπως σε υποθέσεις άρσης απαλλοτριώσεων. Η χώρα μας έχει υποστεί καταδίκες και από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) για την αδυναμία της να ευθυγραμμιστεί με τις εγχώριες δικαστικές κρίσεις σε εύλογο χρονικό διάστημα.

Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών επισημαίνεται από υπηρεσιακούς παράγοντες ότι η έλλειψη θεσμοθετημένης επικοινωνίας μεταξύ δικαστών και διοίκησης δυσχεραίνει την εκτέλεση των αποφάσεων. Για τον λόγο αυτό, εξετάζονται τρόποι ώστε ο εισηγητής δικαστής να επικουρεί τη διοίκηση στην ερμηνεία του διατακτικού.

Μεταρρυθμίσεις και πάταξη της γραφειοκρατίας

Η κυβέρνηση προσανατολίζεται στην ίδρυση ενός τριμελούς οργάνου σε κάθε υπουργείο, το οποίο θα υπάγεται απευθείας στον υπουργό. Στόχος είναι η διασφάλιση της συμμόρφωσης εντός έξι μηνών από την έκδοση της απόφασης, με την απειλή άμεσων κυρώσεων σε περίπτωση παρέκκλισης.

Ήδη έχει συγκροτηθεί ομάδα εργασίας υπό τον σύμβουλο Επικρατείας Ιωάννη Παπαγιάννη για τη μεταρρύθμιση του νομοθετικού πλαισίου. Η επόμενη μέρα απαιτεί μια δραστική λύση που θα μετατρέψει τις δικαστικές αποφάσεις από «κενό γράμμα» σε εκτελεστές διοικητικές πράξεις, προστατεύοντας τα δικαιώματα των πολιτών και το δημόσιο χρήμα.