- Ο Χρήστος Λούκος καταρρίπτει τους μύθους για την εμπλοκή της Αγγλίας στη δολοφονία του Καποδίστρια.
- Η ταινία του Γιάννη Σμαραγδή επικρίνεται για σοβαρές ιστορικές ανακρίβειες και απλουστεύσεις.
- Η δολοφονία του 1831 ήταν αποτέλεσμα προσωπικών κινήτρων εντός ενός πολωμένου πολιτικού κλίματος.
- Η δημόσια ιστορία οφείλει να ακολουθεί τους κανόνες της επιστημονικής έρευνας και όχι της συγκίνησης.
- Η καποδιστριακή περίοδος αποτελεί οργανικό τμήμα της Ελληνικής Επανάστασης και όχι ξεχωριστή φάση.
Ο διακεκριμένος ιστορικός Χρήστος Λούκος προχωρά σε μια βαθιά ανάλυση των ιστορικών ανακριβειών που εντοπίζονται στη νέα κινηματογραφική βιογραφία του Ιωάννη Καποδίστρια. Μιλώντας για την «επικίνδυνη» διχοτομική σκέψη που καλλιεργεί η μυθοπλασία, ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης αποδομεί τους μύθους για τη δολοφονία του 1831 και τον ρόλο των ξένων δυνάμεων.
| Ιστορικό Ζήτημα | Αποκατάσταση Αλήθειας |
|---|---|
| Γιωργάκης Μαυρομιχάλης | Δεν είχε υποτροφία από τον Καποδίστρια (την είχε ο αδελφός του) |
| Κλήμενς φον Μέτερνιχ | Δεν μετείχε στην αντιπολίτευση όσο ο Καποδίστριας ήταν στην Ελλάδα |
| Ρόλος Αγγλίας | Υπονόμευση δανείου 60 εκατ., αλλά καμία εμπλοκή στη δολοφονία |
| Αρχεία Foreign Office | Δεν υπάρχουν κρυφά αρχεία για τη δολοφονία που να αποκρύπτονται |
| Κίνητρα Δολοφόνων | Προσωπικά κίνητρα που ενδύθηκαν τον μανδύα της «τυραννοκτονίας» |
Η αναζήτηση της ιστορικής αλήθειας πίσω από το πρόσωπο του Ιωάννη Καποδίστρια δεν αποτελεί απλώς μια ακαδημαϊκή άσκηση, αλλά μια αναγκαία διαδικασία για την κατανόηση των δομικών αδιεξόδων της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας. Η τάση να αναζητούμε στο παρελθόν «σωτήρες» ή να αποδίδουμε κάθε εθνική αποτυχία αποκλειστικά σε ξένους δακτύλους, αντικατοπτρίζει μια συλλογική δυσκολία στην αποδοχή της κοινωνικής πολυπλοκότητας.
Αυτή η δυναμική της Ιστορίας είναι «επαναστατική», διότι απελευθερώνει το μυαλό των ανθρώπων και τους οδηγεί να δουν κριτικά τα πράγματα του παρόντος.
Χρήστος Λούκος, Ιστορικός
Η κατάρριψη των μύθων γύρω από τη δολοφονία
Σύμφωνα με τον Χρήστο Λούκο, η πρόσφατη ταινία του Γιάννη Σμαραγδή αναπαράγει μια σειρά από ιστορικά σφάλματα που αλλοιώνουν την πραγματική εικόνα των γεγονότων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αφορά τον Γιωργάκη Μαυρομιχάλη, ο οποίος στην ταινία εμφανίζεται διστακτικός λόγω μιας υποτιθέμενης υποτροφίας από τον Καποδίστρια, κάτι που στην πραγματικότητα ίσχυε για τον αδελφό του, Δημήτριο.
Παράλληλα, ο ιστορικός ξεκαθαρίζει ότι ο Μέτερνιχ δεν υπήρξε εχθρός του Καποδίστρια μέχρι το τέλος, ούτε συμμετείχε στην εσωτερική αντιπολίτευση κατά τη διάρκεια της παραμονής του Κυβερνήτη στην Ελλάδα. Η Αγγλία, αν και υπονόμευσε συστηματικά τη διακυβέρνησή του αρνούμενη το δάνειο των 60 εκατομμυρίων, δεν βρισκόταν πίσω από τη δολοφονία, καταρρίπτοντας έτσι τη θεωρία περί «απόρρητων αρχείων» στο Φόρεϊν Όφις.
Η δολοφονία του 1831 ήταν το αποτέλεσμα ενός κλίματος «τυραννοκτονίας» — η ιδεολογική δικαιολόγηση της θανάτωσης ενός ηγεμόνα που θεωρείται αυταρχικός — το οποίο καλλιέργησε η αντιπολίτευση, επιτρέποντας σε προσωπικά κίνητρα να λάβουν πολιτικό χαρακτήρα. Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη, καθώς μετατοπίζει την ευθύνη από τις μεγάλες δυνάμεις στις εσωτερικές δυναμικές της εποχής.
Προτεινόμενο Γιάννης Σμαραγδής: Η απάντηση στον «πόλεμο» για τον Καποδίστρια και η εξομολόγηση για την απώλεια που τον σημάδεψε
Η «διχοτομική σκέψη» και ο ρόλος της δημόσιας ιστορίας
Ο Χρήστος Λούκος προειδοποιεί για τους κινδύνους της διχοτομικής σκέψης — η τάση να απλουστεύονται τα γεγονότα σε απόλυτα δίπολα όπως «καλό-κακό» ή «θύμα-θύτης» — η οποία, όταν κυριαρχεί στη δημόσια ιστορία, μπορεί να αποβεί καταστροφική για τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το παρόν. Η μυθοπλασία, αν και διαθέτει «ποιητική αδεία», οφείλει να μην προκαλεί την ιστορική μνήμη με συνειδητές επιλογές που στοχεύουν αποκλειστικά στη συγκίνηση.
Κοινωνικοί ερευνητές και αναλυτές των κοινωνικών τάσεων επισημαίνουν ότι η ανάγκη του κοινού για «εύπεπτα» αφηγήματα συχνά συγκρούεται με την επιστημονική δεοντολογία. Η δύναμη της Ιστορίας έγκειται στην ικανότητά της να απελευθερώνει το μυαλό, οδηγώντας τους πολίτες σε μια κριτική θεώρηση της πραγματικότητας, αντί να τους εγκλωβίζει σε αρχαϊκά σχήματα αναζήτησης μεσσιών.
Επιπλέον, ο ιστορικός τονίζει ότι η καποδιστριακή περίοδος πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αναπόσπαστο τμήμα της Ελληνικής Επανάστασης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι διαφωνίες για το Σύνταγμα και τις πολιτικές ελευθερίες αποκτούν το πραγματικό τους βάρος, μακριά από τις υπερβολές που συχνά συνοδεύουν τη δημόσια συζήτηση για τον «αυταρχισμό» του Κυβερνήτη.
Η επόμενη μέρα της ιστορικής μνήμης
Το ερώτημα αν η Ελλάδα θα ήταν διαφορετική χωρίς τη δολοφονία του Καποδίστρια παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα «αν» της ιστορίας. Ωστόσο, ο Χρήστος Λούκος υποστηρίζει ότι το σημερινό αδιέξοδο δεν μπορεί να δικαιολογηθεί από ένα γεγονός που συνέβη πριν από δύο αιώνες. Η πραγματική απώλεια ήταν η έλλειψη μιας ηγετικής φυσιογνωμίας που θα απέτρεπε τον αιματηρό εμφύλιο που ακολούθησε.
Στους διαδρόμους της ακαδημαϊκής κοινότητας, επισημαίνεται από παράγοντες της εκπαίδευσης ότι η ιστορική συνείδηση των νέων διαμορφώνεται με αποσπασματικό τρόπο. Η ανάγκη για ουσιαστικές γνώσεις και κριτικό πνεύμα είναι πιο επιτακτική από ποτέ, ώστε οι μελλοντικοί πολίτες να μην αναζητούν εύκολες απαντήσεις σε πολύπλοκα προβλήματα.
Η συζήτηση που άνοιξε με αφορμή την αντιπαράθεση για την ταινία μπορεί να οδηγήσει σε αδιέξοδο αν περιοριστεί σε συναισθηματικές εκρήξεις. Η πρόκληση παραμένει η μετάδοση της πολυπλοκότητας της Επανάστασης στο ευρύ κοινό, μακριά από μυθοπλαστικές ωραιοποιήσεις που εξυπηρετούν μόνο την πρόσκαιρη συγκίνηση και όχι την εθνική αυτογνωσία.
