- Αντιδράσεις για το γκρουπ «Ζουρλού» στο Καρναβάλι Κισσάμου λόγω χρήσης blackface.
- Το blackface αποτελεί αναπαραγωγή ιστορικού τραύματος και ρατσιστικών στερεοτύπων του 19ου αιώνα.
- Διαφυλετικές οικογένειες στην Ελλάδα ζητούν κανόνες συμμετοχής στα καρναβάλια για την αποφυγή προσβολών.
- Το ΕΣΡ καταδίκασε τηλεοπτικό blackface το 2024 ως «ποιοτική υποβάθμιση».
- Δήμοι όπως ο Βύρωνας και η Πετρούπολη υιοθετούν ήδη πιο συμπεριληπτικές πρακτικές.
Έντονες αντιδράσεις προκαλεί η επιλογή του γκρουπ «Ζουρλού» στο επερχόμενο Καρναβάλι Κισσάμου, επαναφέροντας στο προσκήνιο την αμφιλεγόμενη πρακτική του blackface. Ενώ για πολλούς θεωρείται «αθώα σάτιρα», για τις διαφυλετικές οικογένειες στην Ελλάδα αποτελεί μια βαθιά προσβολή που αναπαράγει ρατσιστικά στερεότυπα και ιστορικό πόνο.
| Όρος / Φορέας | Πλαίσιο / Απόφαση |
|---|---|
| Blackface | Πρακτική μίμησης μαύρων ανθρώπων με ρίζες στον 19ο αιώνα. |
| ΕΣΡ (2024) | Πρόστιμο για «ποιοτική υποβάθμιση» σε περίπτωση προσωπομαυρίσματος. |
| Δήμος Βύρωνα | Αποστολή ενημερωτικών σημειωμάτων για την αποφυγή προσβλητικών στολών. |
| Κέντρο Anasa | Έντονες διαμαρτυρίες κατά της κανονικοποίησης του blackface στην Ελλάδα. |
| Σύλλογος Πελαργός | Δράση για την προστασία των θετών παιδιών από ρατσιστικά θεάματα. |
Η συζήτηση γύρω από τα όρια της σάτιρας και της πολιτισμικής ιδιοποίησης — *η υιοθέτηση στοιχείων ενός πολιτισμού από μέλη άλλου πολιτισμού, συχνά με τρόπο που υποτιμά την αρχική τους σημασία* — εντείνεται κάθε χρόνο κατά την περίοδο της Αποκριάς. Η εμφάνιση στολών που βασίζονται σε φυλετικά στερεότυπα δεν αποτελεί απλώς μια αισθητική επιλογή, αλλά συνδέεται άρρηκτα με το ιστορικό τραύμα και την κοινωνική περιθωριοποίηση συγκεκριμένων ομάδων.
Για κάποιους είναι στολή. Για άλλους είναι ιστορία, ταυτότητα και πόνος.
Μαρία Καλαϊτζάκη, Μέλος διαφυλετικής οικογένειας
Το περιστατικό στην Κίσσαμο και η φωνή των γονέων
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της Καθημερινής, η αφίσα του γκρουπ «Ζουρλού» για το καρναβάλι του Δήμου Κισσάμου απεικόνιζε Αφρικανούς άνδρες με παραδοσιακές ενδυμασίες, προκαλώντας την άμεση αντίδραση μελών διαφυλετικών οικογενειών. Η Ελένη Αθανασοπούλου, μητέρα παιδιού με καταγωγή από την Αφρική, ζήτησε την απόσυρση της αφίσας, τονίζοντας ότι οι διοργανωτές οφείλουν να θέτουν κανόνες συμμετοχής που απαγορεύουν προσβλητικά κοστούμια.
Παρόμοια είναι η θέση της Μαρίας Καλαϊτζάκη, η οποία υπογραμμίζει ότι όταν οι αφρικανικές φυλές μετατρέπονται σε αποκριάτικη στολή, ο πολιτισμός τους υποβαθμίζεται σε αστείο. Αυτή η προσέγγιση αγνοεί την ταυτότητα και την ιστορία ανθρώπων που ζουν ανάμεσά μας, μετατρέποντας τον πόνο και την κληρονομιά τους σε ένα επιφανειακό καρναβαλικό θέαμα.
Τι είναι το Blackface: Από τη γελοιοποίηση στο ιστορικό τραύμα
Για όσους δεν γνωρίζουν το ιστορικό υπόβαθρο, το blackface ή προσωπομαύρισμα είναι η πρακτική κατά την οποία κάποιος βάφει το πρόσωπό του μαύρο για να «μιμηθεί» έναν μαύρο άνθρωπο. Η πρακτική αυτή έχει τις ρίζες της στον 19ο αιώνα, όπου λευκοί ηθοποιοί χρησιμοποιούσαν αυτή την εμφάνιση για να γελοιοποιήσουν και να αποανθρωποποιήσουν τους Αφροαμερικανούς.
Προτεινόμενο Πάτρα: Το καρναβάλι του 2026 ξεκίνησε με το μήνυμα «Βγες από την οθόνη»
Στη σύγχρονη εποχή, το blackface θεωρείται αναπαραγωγή ρατσισμού, καθώς συνεχίζει μια παράδοση χλευασμού. Όπως επισημαίνει η Στεφανία Ρουλάκη, σύμβουλος ψυχικής υγείας, η αναπαράσταση μιας κουλτούρας χωρίς σεβασμό και γνώση αποτελεί μορφή κοροϊδίας που επηρεάζει άμεσα την ψυχολογία των παιδιών που μεγαλώνουν σε μεικτές οικογένειες στην Ελλάδα.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων κοινωνικών ερευνητών, η επιμονή σε τέτοιες μεταμφιέσεις στην Ελλάδα οφείλεται συχνά σε μια βαθιά άγνοια της διεθνούς ιστορίας. Επισημαίνεται από παράγοντες της κοινωνίας των πολιτών ότι η δικαιολογία «κάνουμε πλάκα» δεν αναιρεί το γεγονός ότι αναπαράγονται στερεότυπα ανωτερότητας και κατωτερότητας φυλών.
Η «παγίδα» της ελληνικής σάτιρας και η στάση του ΕΣΡ
Η ομάδα «Πολυτεχνίτες», που βρίσκεται πίσω από το γκρουπ «Ζουρλού», υποστήριξε ότι «όλα τα σατιρίζουμε», μια θέση που συχνά χρησιμοποιείται ως «ασπίδα» απέναντι στην κριτική. Ωστόσο, η σάτιρα που στοχεύει σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες ή φυλετικά χαρακτηριστικά παύει να είναι ανατρεπτική και γίνεται καταπιεστική, όπως έχει συμβεί και σε περιπτώσεις που αφορούν το καρναβάλι της Καλαμάτας με αντίστοιχες αντιδράσεις.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει η στάση του ΕΣΡ, το οποίο σε απόφαση του 2024 καταδίκασε κανάλι για blackface, αλλά με την αιτιολογία της «ποιοτικά υποβαθμισμένης μετάδοσης» και όχι του ρατσισμού. Η έκθεση του ΕΣΡ υποστήριξε ότι στην Ελλάδα το προσωπομαύρισμα συνδέεται με καρναβαλικές μεταμφιέσεις και όχι με το ρατσιστικό πλαίσιο της Βόρειας Αμερικής, μια άποψη που αμφισβητείται έντονα από οργανώσεις όπως το Κέντρο Anasa.
Η επόμενη μέρα: Εκπαίδευση και σεβασμός στην ετερότητα
Παρά τις δυσκολίες, υπάρχουν παραδείγματα δήμων που δείχνουν αντανακλαστικά. Ο Δήμος Πετρούπολης και ο Δήμος Βύρωνα έχουν ήδη προχωρήσει σε ενημερωτικά σημειώματα και απαγορεύσεις στολών που προσβάλλουν ομάδες, ακολουθώντας το παράδειγμα μεγάλων διοργανώσεων όπως το Καρναβάλι της Πάτρας που εστιάζει στη δημιουργικότητα.
Η διαδικασία αλλαγής νοοτροπίας είναι αργή και απαιτεί λεπτοδουλειά, όπως αναφέρει η Στεφανία Ρουλάκη. Η κατανόηση ότι οι λέξεις και οι εικόνες έχουν δύναμη, όπως αναλύεται και στη συζήτηση για τη δύναμη των λέξεων, είναι το πρώτο βήμα για ένα καρναβάλι που θα προσφέρει χαρά σε όλους, χωρίς να αποκλείει ή να πληγώνει κανέναν.
Πώς να επιλέξετε μια συμπεριληπτική αποκριάτικη στολή
- Αποφύγετε στολές που βασίζονται σε φυλετικά, θρησκευτικά ή εθνικά στερεότυπα.
- Μην χρησιμοποιείτε μακιγιάζ για να αλλάξετε το χρώμα του δέρματός σας (blackface, yellowface).
- Αναρωτηθείτε αν η στολή σας μετατρέπει έναν ζωντανό πολιτισμό ή μια τραγική ιστορία σε αστείο.
- Προτιμήστε στολές που βασίζονται σε φανταστικούς χαρακτήρες, επαγγέλματα ή αφηρημένες έννοιες.
- Ενημερωθείτε για την ιστορία των συμβόλων που σκοπεύετε να χρησιμοποιήσετε στη μεταμφίεσή σας.
