Αθήνα: Πώς οι ταράτσες από «χωματερές» του ορίζοντα θα μεταμορφωθούν σε πύλες του μέλλοντος

Η αισθητική υποβάθμιση των αθηναϊκών δωμάτων, γεμάτων με σκουριασμένες κεραίες και άναρχα τοποθετημένους ηλιακούς θερμοσίφωνες, αποτελεί μια χαίνουσα πληγή για την πρωτεύουσα. Παρά τις αποτυχημένες απόπειρες του παρελθόντος για «πράσινες στέγες», οι αρχιτέκτονες προτείνουν πλέον ριζικές λύσεις που συνδέουν την περιβαλλοντική αναβάθμιση με την επερχόμενη επανάσταση των drones.

Η ιστορία των προσπαθειών για τον εξωραϊσμό του αθηναϊκού ορίζοντα είναι γεμάτη από φιλόδοξα πυροτεχνήματα που έσβησαν γρήγορα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρώτη «πράσινη στέγη» σε δημόσιο κτίριο στην πλατεία Συντάγματος το 2008, η οποία, λόγω έλλειψης συντήρησης κατά τα χρόνια της κρίσης, μαράζωσε και εξαφανίστηκε. Αυτή η εξέλιξη έρχεται ως συνέχεια μιας πάνδημης αδιαφορίας για τον κοινόχρηστο χώρο των δωμάτων, που από την εποχή της μεταπολεμικής ανοικοδόμησης αντιμετωπίζεται ως ο «φτωχός συγγενής» της πολυκατοικίας.

Το «δάσος» των κεραιών και η αθηναϊκή πατέντα των ηλιακών

Σήμερα, δεκαεπτά χρόνια μετά τις πρώτες εξαγγελίες για αποξήλωση των παλιών αντενών, το αποτρόπαιο δάσος από κεραίες τηλεόρασης παραμένει στη θέση του. Σύμφωνα με τον ηλεκτρονικό Παναγιώτη Παπανικολάου, η παραδοσιακή λήψη σήματος μέσω DIGEA είναι ο μόνος λόγος διατήρησής τους, καθώς η ευρυζωνική σύνδεση και οι ψηφιακές πλατφόρμες καθιστούν πλέον αυτές τις μεταλλικές κατασκευές τεχνολογικά παρωχημένες.

Στο ήδη επιβαρυμένο ανάγλυφο έχουν προστεθεί τα σώματα των ηλιακών θερμοσιφώνων, μια αποκλειστικά ελληνική πατέντα που τοποθετείται χωρίς καμία αισθητική μέριμνα. Ο αρχιτέκτονας Ανδρέας Κούρκουλας επισημαίνει ότι η λύση βρίσκεται στις κεντρικές υποδομές ηλιακών συλλεκτών σε μεγάλα κτίρια, οι οποίες θα μπορούσαν να καλύψουν τις ανάγκες ολόκληρων οικοδομικών τετραγώνων, μειώνοντας τον οπτικό θόρυβο και προσφέροντας σημαντική εξοικονόμηση ενέργειας.

Παράλληλα, ο Γιάννης Δουρίδας της R.C.TECH προτείνει τη χρήση νέας γενιάς συλλεκτών με μικρότερες κλίσεις και εσωτερικά boiler, ή ακόμα και την πλήρη αντικατάστασή τους από αντλίες θερμότητας. Η τάση προς την αυτόνομη θέρμανση επιτρέπει την κατάργηση παλιών καπνοδόχων και μηχανολογικών εγκαταστάσεων που καταλαμβάνουν πολύτιμο χώρο στα δώματα.

Πράσινες στέγες: Τεχνικές προκλήσεις και το εμπόδιο της συναίνεσης

Η φύτευση των δωμάτων παραμένει μια ελκυστική αλλά σύνθετη λύση. Η Ίρια Κατρίτση της Nature Above τονίζει ότι η στατική επάρκεια είναι ο πρώτος καθοριστικός παράγοντας, καθώς μια πράσινη στέγη προσθέτει φορτίο 80-150 κιλών ανά τετραγωνικό μέτρο. Η σωστή υγρομόνωση και αποστράγγιση είναι απαραίτητες για την προστασία των παλιών κτιρίων των δεκαετιών του ’60 και του ’70 από τη φθορά.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών του αρχιτεκτονικού κλάδου, το μεγαλύτερο εμπόδιο στην Ελλάδα δεν είναι τεχνικό, αλλά κοινωνικό. Η δυσκολία επίτευξης συναίνεσης μεταξύ των συνιδιοκτητών καθιστά κάθε συλλογική παρέμβαση στην ταράτσα ένα «άπιαστο όνειρο». Χωρίς ισχυρά κρατικά κίνητρα, παρόμοια με αυτά των φωτοβολταϊκών, η αντιμετώπιση του φαινομένου της αστικής θερμικής νησίδας μέσω των φυτεμένων δωμάτων θα παραμείνει περιορισμένη.

Η επανάσταση των drones και ο επανασχεδιασμός του ορίζοντα

Η πραγματική ανατροπή, ωστόσο, αναμένεται να έρθει από τον τομέα των αστικών μεταφορών. Ο Ανδρέας Κούρκουλας προβλέπει ότι μέσα στην επόμενη δεκαετία οι ταράτσες της Αθήνας θα επανασχεδιαστούν υποχρεωτικά για να υποδεχθούν αυτόνομα ιπτάμενα οχήματα (eVTOL) και drones μεταφορών. Η τεχνολογία αυτή, που ήδη εφαρμόζεται στην Κίνα με τα ιπτάμενα ταξί της EHang, θα μετατρέψει την ταράτσα από «αποθήκη» σε κύρια είσοδο του κτιρίου.

Αυτή η δομική αλλαγή θα προσδώσει νέα οικονομική και χρηστική αξία στα δώματα, αναγκάζοντας τους ιδιοκτήτες να καθαρίσουν τον χώρο από περιττά εμπόδια. Ενώ οι επενδύσεις στο κέντρο της πόλης αυξάνονται, η ταράτσα παύει να είναι το απόλυτο αδιέξοδο της πολυκατοικίας και γίνεται το σημείο σύνδεσης με ένα δίκτυο εναέριας κυκλοφορίας.

Η επόμενη μέρα για τον αθηναϊκό ουρανό

Η περιθωριοποίηση της ταράτσας ήταν, κατά τον Ανδρέα Κούρκουλα, το αποτέλεσμα μιας μοντερνιστικής ουτοπίας που ήθελε τον χώρο αυτό ως πεδίο κοινωνικής συναναστροφής, κάτι που απέτυχε παταγωδώς στην ανώνυμη αθηναϊκή πραγματικότητα. Η ρεαλιστική λύση σήμερα περνά μέσα από την εργαλειοθήκη που προτείνουν γραφεία όπως η R.C.TECH, η οποία περιλαμβάνει τη μετατροπή των κενών χώρων σε υπαίθρια σινεμά, χώρους εκγύμνασης ή μικρές αστικές πλατείες.

Η Αθήνα του 2026 καλείται να αποφασίσει αν θα συνεχίσει να κρύβει τα μηχανολογικά της «σκουπίδια» ψηλά ή αν θα αξιοποιήσει το τεράστιο απόθεμα των δωμάτων της. Η μετάβαση από τη «χωματερή του ορίζοντα» σε έναν λειτουργικό και βιοκλιματικό χώρο δεν είναι πλέον ζήτημα επιστημονικής φαντασίας, αλλά πολιτικής βούλησης και αρχιτεκτονικής τόλμης.