Απόσυρση αυτοκινήτων: Το σχέδιο ανανέωσης του στόλου – Το δίλημμα μεταξύ ηλεκτροκίνησης και Euro 6d

Η Ελλάδα διαθέτει έναν από τους γηραιότερους στόλους οχημάτων στην Ευρώπη, με τη μέση ηλικία να αγγίζει τα 17,3 έτη, γεγονός που επιβαρύνει δραματικά τη δημόσια υγεία. Η συζήτηση για ένα νέο πρόγραμμα απόσυρσης επικεντρώνεται πλέον στη μείωση των εκπομπών οξειδίων του αζώτου (NOx) και στην υιοθέτηση ευρωπαϊκών μοντέλων πιστωτικών μονάδων κινητικότητας.

Η συζήτηση για την ανανέωση του στόλου των αυτοκινήτων στην Ελλάδα επανέρχεται στο προσκήνιο, καθώς το πρόγραμμα «Κινούμαι Ηλεκτρικά» πλησιάζει στην ολοκλήρωσή του. Η εμπειρία από την πρώτη οργανωμένη απόσυρση της δεκαετίας του ’90 υπενθυμίζει ότι οι στοχευμένες παρεμβάσεις μπορούν να μεταμορφώσουν την ποιότητα του αέρα στα αστικά κέντρα.

Η ακτινογραφία του ελληνικού στόλου και οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι

Ο ελληνικός στόλος επιβατικών αυτοκινήτων παρουσιάζει μια τεχνολογική απόσταση πέντε ετών από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ο οποίος βρίσκεται στα 12,3 έτη. Ένα πολύ μεγάλο μέρος των οχημάτων που κυκλοφορούν σήμερα στην Αττική ανήκει στις κατηγορίες Euro 2 και Euro 3, δηλαδή τεχνολογίας προ του 2000.

Αυτά τα οχήματα ευθύνονται για την εκπομπή αιωρούμενων σωματιδίων και διοξειδίου του αζώτου, ρύποι που συνδέονται άμεσα με πρόωρους θανάτους και αναπνευστικά νοσήματα. Στην Αττική, όπου κυκλοφορούν 3,3 εκατομμύρια Ι.Χ., οι ετήσιες εκπομπές NOx αγγίζουν τους 15.000 τόνους, δημιουργώντας μια ασφυκτική κατάσταση στις επιβαρυμένες περιοχές.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις συγκοινωνιολόγων και αναλυτών περιβάλλοντος, η αντικατάσταση του ενός τρίτου του στόλου με σύγχρονα οχήματα θα μείωνε τους ρύπους κατά 25% μέσα σε λίγα χρόνια. Αυτή η βελτίωση δεν είναι θεωρητική, καθώς μεταφράζεται σε λιγότερες εισαγωγές στα νοσοκομεία και άμεση ανακούφιση του συστήματος υγείας.

Ηλεκτρικά vs Συμβατικά: Η μάχη των ρύπων NOx και CO2

Το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται είναι αν η απόσυρση πρέπει να αφορά αποκλειστικά ηλεκτρικά οχήματα ή και σύγχρονα συμβατικά Euro 6d. Τα δεδομένα δείχνουν ότι ένα σύγχρονο Euro 6d εκπέμπει μόλις 0,08 γραμμάρια NOx ανά χιλιόμετρο, έναντι 0,35 γραμμαρίων ενός παλαιού οχήματος.

Ενώ τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα είναι αναντικατάστατα για την επίτευξη κλιματικών στόχων λόγω χαμηλού ανθρακικού αποτυπώματος, η διείσδυσή τους απαιτεί χρόνο και υποδομές φόρτισης. Υπολογίζεται ότι μόλις το 4-5% του στόλου αν γίνει ηλεκτρικό, προσφέρει το ίδιο κλιματικό όφελος με την αντικατάσταση του 33% με σύγχρονα συμβατικά.

Η πραγματικότητα στην Ελλάδα δείχνει ότι το γηρασμένο Ι.Χ. είναι συχνά αποτέλεσμα οικονομικής αδυναμίας και όχι επιλογής. Για τον πολίτη που διατηρεί ένα όχημα 20ετίας, η μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση φαντάζει ακατόρθωτη χωρίς γενναία χρηματοδότηση και πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό.

Το ευρωπαϊκό μοντέλο των Mobility Credits

Μια εναλλακτική προσέγγιση που κερδίζει έδαφος στην Ευρώπη είναι τα «credits κινητικότητας» (mobility credits). Στη Γαλλία και τη Γερμανία, η απόσυρση ενός παλαιού οχήματος δεν προϋποθέτει την αγορά νέου αυτοκινήτου, αλλά προσφέρει εναλλακτικές λύσεις μετακίνησης.

Οι πολίτες μπορούν να επιλέξουν συνδρομές σε μέσα μαζικής μεταφοράς, υπηρεσίες car sharing ή επιδότηση για ηλεκτρικά ποδήλατα. Αυτό το μοντέλο αποσυνδέει την περιβαλλοντική πολιτική από την υποχρεωτική ιδιοκτησία, μειώνοντας ταυτόχρονα τον συνολικό αριθμό οχημάτων στους δρόμους των πόλεων, όπως αναφέρεται στο σχετικό ρεπορτάζ για τις δωρεάν συγκοινωνίες.

Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών, επισημαίνεται ότι η περιβαλλοντική μετάβαση πρέπει να είναι κοινωνικά δίκαιη. Η επιτυχία ενός νέου προγράμματος θα κριθεί από την ικανότητά του να μειώσει τους ρύπους χωρίς να δημιουργήσει νέες οικονομικές ανισότητες στους ήδη πιεσμένους προϋπολογισμούς των νοικοκυριών.

Η επόμενη μέρα για τις μετακινήσεις στην Αθήνα

Η στρατηγική για την επόμενη απόσυρση οφείλει να είναι πολυεπίπεδη και ρεαλιστική. Η μαζική απομάκρυνση των Euro 2 και Euro 3 οχημάτων αποτελεί την απόλυτη προτεραιότητα για τη βελτίωση της δημόσιας υγείας στο λεκανοπέδιο, όπου το κυκλοφοριακό χάος παραμένει καθημερινό φαινόμενο.

Η ενίσχυση των σύγχρονων συμβατικών αυτοκινήτων, σε συνδυασμό με την ταχεία ανάπτυξη του δικτύου φόρτισης για τα ηλεκτρικά, μπορεί να φέρει άμεσα αποτελέσματα. Παράλληλα, η παροχή κινήτρων για τη χρήση λεωφορείων και μέσων σταθερής τροχιάς θα μειώσει την εξάρτηση από το Ι.Χ.

Τελικός στόχος δεν είναι απλώς η αλλαγή των κινητήρων, αλλά η συνολική αναβάθμιση της ποιότητας ζωής. Η επόμενη απόσυρση πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μια κοινωνική και δημοσιονομική επένδυση που θα θωρακίσει την υγεία των πολιτών και θα ευθυγραμμίσει την Ελλάδα με τα ευρωπαϊκά περιβαλλοντικά πρότυπα.