- 20 από τις 25 αυτόχθονες φυλές προβάτων στην Ελλάδα βρίσκονται υπό απειλή αφανισμού.
- Πάνω από 433.000 αιγοπρόβατα θανατώθηκαν λόγω ευλογιάς από τον Αύγουστο του 2024.
- Η δημιουργία Εθνικής Τράπεζας Γενετικού Υλικού αποτελεί εκκρεμότητα 30 ετών.
- Η διατήρηση των εγχώριων φυλών είναι απαραίτητη για την πιστοποίηση της φέτας ΠΟΠ.
Με αφανισμό κινδυνεύουν 20 από τις 25 αυτόχθονες φυλές προβάτων στην Ελλάδα, καθώς η επιδημία της ευλογιάς οδήγησε στη θανάτωση 433.229 ζώων τους τελευταίους 15 μήνες. Η δημιουργία μιας Εθνικής Τράπεζας Ζωικού Γενετικού Υλικού, μια εκκρεμότητα που χρονίζει από το 1995, κρίνεται πλέον επιτακτική για τη διασφάλιση της βιοποικιλότητας και την προστασία της ελληνικής φέτας ΠΟΠ.
| Κατηγορία Δεδομένων | Στοιχεία & Μετρήσεις |
|---|---|
| Συνολικές Θανατώσεις | 433.229 αιγοπρόβατα (8/2024 – 11/2025) |
| Απειλούμενες Φυλές | 20 από τις 25 αυτόχθονες φυλές προβάτων |
| Κρίσιμες Φυλές | Φυλή Χίου, Πελαγονίας Φλωρίνης, Καραγκούνικα |
| Εκκρεμότητα Τράπεζας | Από το έτος 1995 |
| Επόμενη Συνάντηση | 16 Ιανουαρίου 2026 (Θέρμη Θεσσαλονίκης) |
Η τρέχουσα υγειονομική κρίση στην ελληνική κτηνοτροφία φέρνει στο φως μια δομική αδυναμία δεκαετιών που απειλεί τον πυρήνα της πρωτογενούς παραγωγής. Η καθυστέρηση στη θεσμοθέτηση ενός κεντρικού φορέα φύλαξης γενετικού υλικού, η οποία εκκρεμεί από το 1995, καθιστά το ζωικό κεφάλαιο της χώρας εξαιρετικά ευάλωτο σε επιδημίες και φυσικές καταστροφές.
Αν χάσουμε αυτά τα προσαρμοσμένα ζώα, χάνουμε και ολόκληρες κοινωνίες που έχουν εξελιχθεί παράλληλα με αυτές τις φυλές.
Δρ Κωνσταντίνος Ρέκκας, Ερευνητής ΕΛΓΟ Δήμητρα
Η κρίση της ευλογιάς και το πλήγμα στο ζωικό κεφάλαιο
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, από τον Αύγουστο του 2024 έως και τα τέλη Νοεμβρίου 2025, η ευλογιά των αιγοπροβάτων οδήγησε στη θανάτωση εκατοντάδων χιλιάδων ζώων. Μεταξύ αυτών, χάθηκαν πολύτιμοι πληθυσμοί από κορυφαίες ελληνικές φυλές, όπως η φυλή Χίου και η φυλή Πελαγονίας Φλωρίνης.
Η απώλεια αυτών των ζώων δεν είναι μόνο ποσοτική αλλά και ποιοτική, καθώς οι απειλούμενες αυτόχθονες φυλές διαθέτουν μοναδικά γενετικά χαρακτηριστικά ανθεκτικότητας. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα εγχώρια ζώα εμφανίζονται λιγότερο ευάλωτα σε εισαγόμενες ασθένειες, γεγονός που καθιστά τη διατήρησή τους στρατηγικής σημασίας.
Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση έχει ήδη ενεργοποιήσει νέα έκτακτη στήριξη για τους πληγέντες, ωστόσο η οικονομική ενίσχυση δεν αρκεί για την αναπλήρωση του χαμένου γενετικού πλούτου. Η ανάγκη για μια κρυογονική τράπεζα που θα συντηρεί σπερματοζωάρια, ωάρια και έμβρυα είναι πλέον ζήτημα εθνικής επιβίωσης για τον κλάδο.
Τι είναι η Εθνική Τράπεζα Γενετικού Υλικού και πώς λειτουργεί
Η λογική μιας τέτοιας δομής βασίζεται στην επιλογή και μελέτη πληθυσμών από τοπικές φυλές που βρίσκονται σε κίνδυνο. Όπως εξηγούν στελέχη του ΕΛΓΟ Δήμητρα, η Τράπεζα αναλαμβάνει την ευθύνη για την αναπαραγωγή και τη διάθεση ζώων στους παραγωγούς, διασφαλίζοντας τη συνέχεια της φυλής.
Πέρα από την κρυοσυντήρηση, η δημιουργία βιβλιοθηκών DNA επιτρέπει στους επιστήμονες να πραγματοποιούν γονιδιακές μελέτες για τη βελτίωση της παραγωγικότητας. Αυτό το «ασφαλιστικό δίκλινο» προστατεύει την κτηνοτροφία από φωτιές, πλημμύρες και επιδημίες που μπορούν να αφανίσουν ολόκληρες μονάδες σε λίγες ώρες.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων ερευνητών, το κόστος για τη λειτουργία μιας τέτοιας υποδομής είναι συγκριτικά χαμηλό μπροστά στο μέγεθος της καταστροφής που προκαλείται από την απώλεια μιας φυλής. Ήδη υπάρχουν οι εγκαταστάσεις και το επιστημονικό προσωπικό, αλλά απαιτείται η πολιτική βούληση για την ολοκλήρωση του θεσμικού πλαισίου.
Η στρατηγική σημασία για τη φέτα ΠΟΠ και την ύπαιθρο
Η διατήρηση των αυτόχθονων φυλών συνδέεται άρρηκτα με την ταυτότητα της ελληνικής φέτας. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία ορίζει ότι η φέτα παράγεται από γάλα προβάτων και αιγών που είναι προσαρμοσμένα στις ελληνικές συνθήκες, αναφερόμενη ουσιαστικά στις εγχώριες φυλές.
Αν οι κτηνοτρόφοι αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τις τοπικές φυλές για χάρη εισαγόμενων με υψηλότερες αποδόσεις, τίθεται σε κίνδυνο ο ίδιος ο ορισμός του εθνικού μας προϊόντος. Η γενετική υποβάθμιση οδηγεί μαθηματικά σε αποδυνάμωση της ανθεκτικότητας της κτηνοτροφίας μακροπρόθεσμα.
Επιπλέον, η κτηνοτροφία αυτόχθονων φυλών στηρίζει ολόκληρες κοινωνίες στην ύπαιθρο. Η απώλεια αυτών των ζώων συνεπάγεται τον αφανισμό ενός παραδοσιακού τρόπου ζωής και την περαιτέρω ερήμωση των ορεινών και μειονεκτικών περιοχών της χώρας.
Η επόμενη μέρα και η συνάντηση στη Θεσσαλονίκη
Εν αναμονή των κυβερνητικών αποφάσεων, η επιστημονική κοινότητα κινητοποιείται για να θέσει τις βάσεις της νέας στρατηγικής. Στις 16 Ιανουαρίου 2026, στο αγρόκτημα του ΕΛΓΟ στη Θέρμη Θεσσαλονίκης, θα πραγματοποιηθεί κρίσιμη συνάντηση εργασίας για την οργάνωση της Τράπεζας.
Η συνεργασία μέσω του Ευρωπαϊκού Δικτύου Τραπεζών Ζωικού Γενετικού Υλικού (EUGENA) προσφέρει την απαραίτητη τεχνογνωσία για την εφαρμογή βέλτιστων πρακτικών. Η ενεργός συμμετοχή των κτηνοτροφικών ενώσεων θεωρείται «κλειδί» για την επιτυχία του εγχειρήματος.
Η δημιουργία της Εθνικής Τράπεζας δεν είναι πλέον μια θεωρητική συζήτηση, αλλά μια ανάγκη επιβίωσης. Η προστασία του γενετικού πλούτου αποτελεί τη μοναδική εγγύηση ότι η ελληνική κτηνοτροφία θα μπορέσει να ανταπεξέλθει στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής και των αναδυόμενων ασθενειών.
Οδηγίες για τη Διατήρηση του Ζωικού Κεφαλαίου
- Αυστηρή τήρηση των υγειονομικών πρωτοκόλλων για την αποφυγή μετάδοσης της ευλογιάς.
- Συμμετοχή των κτηνοτρόφων σε προγράμματα γενετικής βελτίωσης αυτόχθονων φυλών.
- Ενημέρωση των αρμόδιων κτηνιατρικών υπηρεσιών για κάθε ύποπτο σύμπτωμα στο κοπάδι.
- Υποστήριξη των τοπικών ενώσεων εκτροφέων για τη δημιουργία περιφερειακών αποθεμάτων γενετικού υλικού.
