Ανήλικοι στη φυλακή: Τα κενά στην πρόληψη – Η αποτυχία του συστήματος παιδικής προστασίας

Η τραγωδία στις Σέρρες με τον θάνατο ενός 17χρονου και η περίπτωση μιας 16χρονης που οδηγήθηκε σε φυλακές ενηλίκων αναδεικνύουν την πλήρη απουσία φίλτρων πρόληψης στην ελληνική κοινωνία. Οι ειδικοί Σοφία Μαρτινάκη και Αφροδίτη Μαλλούχου αναλύουν πώς η υποστελέχωση των υπηρεσιών και η έλλειψη ολιστικής υποστήριξης μετατρέπουν τα παιδιά σε «χαμένες υποθέσεις» πριν καν φτάσουν στο εδώλιο.

Η κλιμάκωση της εφηβικής βίας στην Ελλάδα δεν αποτελεί ένα τυχαίο ξέσπασμα, αλλά το σύμπτωμα μιας βαθύτερης κρίσης στους μηχανισμούς κοινωνικής θωράκισης. Η πρόσφατη τραγωδία στις Σέρρες έρχεται να επιβεβαιώσει ότι οι θεσμικές δικλείδες ασφαλείας παραμένουν ανενεργές, αφήνοντας τους ανήλικους εκτεθειμένους σε ένα περιβάλλον παραμέλησης και ατιμωρησίας.

Η αποτυχία της έγκαιρης παρέμβασης και το σχολικό περιβάλλον

Στην περίπτωση της 16χρονης που επιτέθηκε με μαχαίρι σε νεαρή κοπέλα, η θεωρία του δεσμού προσκόλλησης — η οποία περιγράφει πώς η ποιότητα της σχέσης με τους φροντιστές διαμορφώνει την κοινωνική ανάπτυξη — εξηγεί γιατί το δυσλειτουργικό οικογενειακό περιβάλλον υπήρξε ο καταλύτης της βίας. Το παιδί, που μετατράπηκε σε «βαλιτσάκι» μεταξύ συγκρουόμενων γονέων, παρουσίασε πρώιμα σημάδια αντιδραστικής συμπεριφοράς που αγνοήθηκαν συστηματικά.

Το σχολείο, παρά τις αλλεπάλληλες αποβολές, δεν κατάφερε να λειτουργήσει ως δίχτυ προστασίας. Η απουσία ψυχολογικής υποστήριξης εντός της εκπαιδευτικής μονάδας οδήγησε την ανήλικη στην πλήρη αποκοπή από το κοινωνικό σύνολο και στη σύνδεση με παραβατικά στοιχεία, επιβεβαιώνοντας τα στοιχεία της ΕΛ.ΑΣ. για την έκρηξη της νεανικής παραβατικότητας.

Η υποστελέχωση ως τροχοπέδη στην κοινωνική προστασία

Η Αφροδίτη Μαλλούχου, επιμελήτρια ανηλίκων, υπογραμμίζει ότι ακόμη και όταν υπάρχει πρόθεση παρέμβασης, οι δομές αδυνατούν να ανταποκριθούν λόγω τραγικής υποστελέχωσης. Στην υπόθεση των Σερρών, το Χαμόγελο του Παιδιού είχε προειδοποιήσει για τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης του 16χρονου δράστη ήδη από το 2022, όμως η έλλειψη προσωπικού στις κοινωνικές υπηρεσίες εμπόδισε την ουσιαστική παρακολούθηση.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων στελεχών της κοινωνικής εργασίας, η απουσία διασύνδεσης των υπηρεσιών καθιστά την προστασία αποσπασματική. Η κοινή συνισταμένη των αναλύσεων αποτελεί η άποψη ότι ένας μεμονωμένος επιμελητής δεν μπορεί να διαχειριστεί το πολυεπίπεδο τραύμα μιας ολόκληρης οικογένειας χωρίς ολιστική πλαισίωση και επαρκείς πόρους.

Το τραύμα της φυλάκισης και η απουσία ειδικών δομών

Η Σοφία Μαρτινάκη, επίκουρη καθηγήτρια Κλινικής Κοινωνικής Εργασίας, είναι κατηγορηματική: τα καταστήματα κράτησης δεν αποτελούν περιβάλλον για ένα 16χρονο παιδί. Η φυλάκιση ανηλίκων σε χώρους ενηλίκων, όπως συνέβη με τη 16χρονη δράστιδα λόγω έλλειψης ειδικών φυλακών θηλέων, μετατρέπει την τιμωρία σε «κόλαση» που σκληραίνει τον χαρακτήρα αντί να τον σωφρονίζει.

Όπως αναλύουν οι ειδικοί, η παραμονή ενός εφήβου σε τιμωρητικό περιβάλλον χωρίς ψυχοθεραπευτική στήριξη πολλαπλασιάζει το πρόβλημα. Η Εθνική Στρατηγική προβλέπει τη μετεγκατάσταση ανηλίκων σε κατάλληλες δομές, ωστόσο η υλοποίηση των Μονάδων Μέριμνας Νέων παραμένει σε επίπεδο νομοθετικής πρόβλεψης, αφήνοντας τα παιδιά έκθετα σε καθημερινούς κινδύνους εντός των φυλακών.

Η επόμενη μέρα και η ανάγκη για ολιστική στήριξη

Η δικαστική απόφαση για τη μεταφορά της 16χρονης σε ίδρυμα παιδικής προστασίας με αναμορφωτικά μέτρα θεωρείται μια κίνηση προς το «βέλτιστο συμφέρον του παιδιού». Ωστόσο, η απουσία υποχρεωτικής μέριμνας για τους γονείς παραμένει ένα κρίσιμο κενό, καθώς η οικογενειακή δυναμική σπάνια εντάσσεται στο πλαίσιο της θεραπευτικής λύσης.

Κανένα παιδί δεν είναι χαμένη υπόθεση, αρκεί η κοινωνία να ανοίξει τα αυτιά της στην κραυγή βοήθειας που κρύβεται πίσω από κάθε παραβατική πράξη. Ξεκινήστε αναζητώντας ενημέρωση για τα προγράμματα σχολικής διαμεσολάβησης και τις τοπικές κοινωνικές υπηρεσίες, καθώς η έγκαιρη αναγνώριση του εφηβικού θυμού μπορεί να αποτρέψει την επόμενη τραγωδία.