ΑμεΑ: Το νομικό κενό που στερεί την ελληνική ιθαγένεια από άτομα με βαριά αναπηρία

Ο 25χρονος Αλέξανδρος Μπεγκολλάρι, με ποσοστό αναπηρίας 90%, παραμένει αποκλεισμένος από την ελληνική ιθαγένεια λόγω ενός νομοθετικού κενού που απαιτεί προσωπική δήλωση βούλησης. Η υπόθεση, που φέρνει στο φως Η Καθημερινή, αναδεικνύει την κατάφωρη παραβίαση των διεθνών συμβάσεων για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία.

Η ιστορία της οικογένειας Μπεγκολλάρι αποτελεί μια αντιπροσωπευτική περίπτωση της γραφειοκρατικής ακαμψίας που αντιμετωπίζουν οι μετανάστες δεύτερης γενιάς στην Ελλάδα. Ενώ η ένταξη στην ελληνική κοινωνία θεωρείται δεδομένη για τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας, η βαριά αναπηρία του Αλέξανδρου μετατρέπεται σε ανυπέρβλητο νομικό τείχος, εμποδίζοντας την απόκτηση της ιθαγένειας παρά τη γέννησή του στη χώρα.

Το παράδοξο της δικαστικής συμπαράστασης

Στην καρδιά του προβλήματος βρίσκεται η έννοια της δικαστικής συμπαράστασης — η οποία ορίζει τη νομική προστασία ατόμων που αδυνατούν να φροντίσουν τον εαυτό τους λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής — και η οποία λειτουργεί στην προκειμένη περίπτωση ως εμπόδιο. Η μητέρα του Αλέξανδρου, αν και κατέχει τη μόνιμη δικαστική συμπαράσταση, στερείται του δικαιώματος να τον εκπροσωπήσει στη διαδικασία πολιτογράφησης.

Ο 25χρονος πάσχει από το σύνδρομο Angelman, μια σπάνια γενετική διαταραχή που προκαλεί σοβαρή νοητική υστέρηση και επιληπτικές κρίσεις. Το κράτος απαιτεί από τον αιτούντα να δηλώσει τη γνήσια βούλησή του για ένταξη, μια προϋπόθεση που είναι φύσει αδύνατο να ικανοποιηθεί από άτομα με τόσο υψηλά ποσοστά αναπηρίας, οδηγώντας σε έναν μόνιμο αποκλεισμό.

Αυτή η πρακτική ενισχύει τον εργασιακό αποκλεισμό και την κοινωνική απομόνωση, καθώς η έλλειψη ιθαγένειας στερεί από τον Αλέξανδρο βασικά πολιτικά δικαιώματα και πρόσβαση σε εξειδικευμένα κρατικά επιδόματα. Η οικογένεια κάνει λόγο για μια κρατική ανισότητα που διαχωρίζει τα μέλη της σε «Έλληνες» και «ΑμεΑ».

Η σύγκρουση με τις διεθνείς συμβάσεις

Ο Συνήγορος του Πολίτη έχει ήδη παρέμβει, επισημαίνοντας ότι η ισχύουσα νομοθεσία έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία. Συγκεκριμένα, τα άρθρα 5 και 18 της Σύμβασης επιβάλλουν την ισότητα και μη διάκριση, καθώς και το δικαίωμα στην ιθαγένεια χωρίς εξαιρέσεις.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων νομικών παραστατών που παρακολουθούν την υπόθεση, η εμμονή στη γνωμοδότηση 236/2017 του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους δημιουργεί μια «στρατιά» αποκλεισμένων πολιτών. Η γνωμοδότηση αυτή θεωρεί αδύνατη την ουσιαστική ένταξη ατόμων υπό πλήρη στερητική δικαστική συμπαράσταση, αγνοώντας τις ανάγκες για εύλογες προσαρμογές στη διαδικασία.

Η ΕΣΑμεΑ έχει ήδη αποστείλει επιστολή προς το Υπουργείο Εσωτερικών, ζητώντας την άμεση τροποποίηση της νομοθεσίας. Η έλλειψη ιθαγένειας δεν είναι μόνο τυπικό ζήτημα, αλλά συνδέεται άμεσα με την οικονομική ανασφάλεια, καθώς πολλά άτομα με αναπηρία στερούνται παροχές που θα μπορούσαν να λάβουν μέσω της Κάρτας Αναπηρίας ή άλλων προγραμμάτων.

Η επόμενη μέρα και ο Νέος Κώδικας Ιθαγένειας

Η πίεση από την κοινωνία των πολιτών και τους θεσμικούς φορείς φαίνεται να αποδίδει καρπούς. Πηγές από το Υπουργείο Εσωτερικών αναφέρουν ότι το ζήτημα του αποκλεισμού ατόμων με σοβαρή αναπηρία εξετάζεται πλέον με θετική κατεύθυνση, στο πλαίσιο της διαμόρφωσης του Νέου Κώδικα Ιθαγένειας.

Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών, επισημαίνεται από υπηρεσιακούς παράγοντες ότι η ψηφιοποίηση διαδικασιών, όπως η απαλλαγή από τα τέλη κυκλοφορίας, δείχνει τον δρόμο για την απλούστευση και της πολιτογράφησης. Η συμπερίληψη πρέπει να πάψει να είναι θεωρητική έννοια και να γίνει πράξη μέσω νομοθετικών ρυθμίσεων που σέβονται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Για τον Αλέξανδρο και την οικογένειά του, η λύση δεν μπορεί να περιμένει. Η αποκατάσταση της ισότητας αποτελεί θέμα επιβίωσης και δικαιοσύνης για μια οικογένεια που ζει και προσφέρει στην Ελλάδα εδώ και τρεις δεκαετίες, διεκδικώντας το αυτονόητο δικαίωμα του παιδιού τους να ανήκει και νομικά στην πατρίδα του.