AI scams: Η «παγίδα» με το deepfake του Γιάννη Στουρνάρα και οι διαφημίσεις-απάτες στα social media

Η εκρηκτική αύξηση 1.210% στις απάτες μέσω τεχνητής νοημοσύνης το 2025 αναδεικνύει μια νέα ψηφιακή απειλή, με τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννη Στουρνάρα, να πέφτει θύμα deepfake βίντεο που προωθούσε ψευδείς επενδύσεις. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Juniper Research, περίπου μία στις δέκα διαφημίσεις στα κοινωνικά δίκτυα σχετίζεται πλέον με οικονομική απάτη, αποφέροντας στις πλατφόρμες έσοδα που αγγίζουν τα 4,4 δισ. ευρώ ετησίως.

Η πρόσφατη εμφάνιση του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος σε ένα εξαιρετικά αληθοφανές βίντεο που δημιουργήθηκε με εργαλεία AI, δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό αλλά μέρος μιας ευρύτερης ψηφιακής υποβάθμισης των υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης. Η τεχνολογία Deepfake — *η χρήση τεχνητής νοημοσύνης για τη δημιουργία ρεαλιστικών αλλά πλαστών οπτικοακουστικών αρχείων* — επιτρέπει πλέον σε εγκληματικά δίκτυα να κατασκευάζουν πειστικές μαρτυρίες από θεσμικά πρόσωπα.

Η ανατομία της απάτης: Από τον Στουρνάρα στον Ελον Μασκ

Ο Γιάννης Στουρνάρας δήλωσε στην «Κ» ότι έμεινε έκπληκτος από το πόσο φυσική και πειστική ήταν η απεικόνισή του, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για διαρκή επιφυλακή. Η Τράπεζα της Ελλάδος αντέδρασε ακαριαία με επίσημη ανακοίνωση, ωστόσο το βίντεο είχε ήδη προλάβει να προκαλέσει δεκάδες ερωτήματα από ανυποψίαστους πολίτες που πίστεψαν στην «αποκλειστική επενδυτική ευκαιρία».

Το μοτίβο αυτών των επιθέσεων είναι σταθερό: χρησιμοποιούνται πρόσωπα με υψηλή επιρροή, όπως πολιτικοί, δημοσιογράφοι ή αναλυτές, για να προσδώσουν κύρος στην απάτη. Οι χρήστες οδηγούνται σε ιστοσελίδες που μιμούνται γνωστά ειδησεογραφικά μέσα, όπου τους ζητείται μια αρχική κατάθεση 250-300 ευρώ για να ξεκινήσουν μια υποτιθέμενη κερδοφόρα επένδυση σε κρυπτονομίσματα.

Παρόμοιες τακτικές έχουν χρησιμοποιηθεί και στον χώρο του lifestyle, με τον κωμικό Λούη Πατσαλίδη να πρωταγωνιστεί εν αγνοία του σε διαφημίσεις για διαιτητικά σκευάσματα. Παρά τις καταγγελίες στη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, η ταχύτητα με την οποία αναπαράγονται τα παραπλανητικά links καθιστά την πλήρη εξάλειψή τους πρακτικά αδύνατη, καθώς στη θέση ενός καταργημένου συνδέσμου εμφανίζονται άμεσα πολλαπλά νέα domain.

Το οικονομικό μοντέλο της παραπλάνησης και τα 4,4 δισ. ευρώ

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις έμπειρων αναλυτών κυβερνοασφάλειας, η βιομηχανία των AI scams αναπτύσσεται με ρυθμούς που ξεπερνούν κάθε πρόβλεψη, σημειώνοντας αύξηση 1.210% μέσα σε ένα μόλις έτος. Η μελέτη της Juniper Research αποκαλύπτει ότι οι Ευρωπαίοι χρήστες εκτέθηκαν το 2025 σε σχεδόν 1 τρισεκατομμύριο scam διαφημίσεις, ένας αριθμός που αναμένεται να εκτοξευθεί στα 1,4 τρισεκατομμύρια έως το 2030.

Το πρόβλημα εντείνεται από το γεγονός ότι κάθε διαφήμιση, ανεξαρτήτως νομιμότητας, αποτελεί έσοδο για τις πλατφόρμες. Η Meta, μητρική των Facebook και Instagram, σημείωσε έσοδα 200 δισ. δολαρίων το 2025, με εσωτερικά έγγραφα να υποδεικνύουν ότι ένα σημαντικό ποσοστό αυτών των κερδών — έως και 16 δισ. δολάρια — συνδέεται με διαφημίσεις υψηλού κινδύνου ή απαγορευμένα προϊόντα.

Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών επικρατεί η άποψη ότι οι πλατφόρμες εφαρμόζουν μια πολιτική ανοχής, καθώς ο αποκλεισμός ενός διαφημιζόμενου συμβαίνει μόνο όταν η βεβαιότητα για απάτη αγγίζει το 95%. Σε περιπτώσεις χαμηλότερης υποψίας, η δραστηριότητα συνεχίζεται κανονικά, συχνά με αυξημένο κόστος προβολής, γεγονός που μετατρέπει την απάτη σε μια ιδιαίτερα κερδοφόρα πηγή για τους τεχνολογικούς κολοσσούς.

Η αποτυχία των αναφορών και η επόμενη μέρα της ψηφιακής ασφάλειας

Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική αν αναλογιστεί κανείς ότι το 96% των αναφορών χρηστών για απάτες είτε απορρίπτεται εσφαλμένα είτε δεν αντιμετωπίζεται ποτέ ουσιαστικά. Οι χρήστες που αλληλεπιδρούν με μια τέτοια διαφήμιση παγιδεύονται σε έναν αλγοριθμικό κύκλο, καθώς το σύστημα προσωποποίησης τους εμφανίζει περισσότερο περιεχόμενο παρόμοιας φύσης, αυξάνοντας τις πιθανότητες οικονομικής εξαπάτησης.

Εν αναμονή των διευκρινίσεων από την ΕΕ, οι αυστηρές προειδοποιήσεις της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς και η ανάγκη για αυστηρότερους κανόνες στην ΕΕ αποτελούν τη μόνη θεσμική ασπίδα. Η περίπτωση του δημοσιογραφικού πειράματος του Reuters, όπου ψεύτικες διαφημίσεις με υπόσχεση 10% εβδομαδιαίας απόδοσης εγκρίθηκαν και προβλήθηκαν σε 20.000 χρήστες, αποδεικνύει ότι τα φίλτρα ασφαλείας είναι διάτρητα.

Η θωράκιση των χρηστών απαιτεί πλέον μια κριτική προσέγγιση απέναντι σε κάθε «θαυματουργή» προσφορά που εμφανίζεται στο feed τους. Η ψηφιακή ασφάλεια δεν είναι πλέον μόνο θέμα λογισμικού, αλλά γνωστικής ετοιμότητας απέναντι σε μια βιομηχανία που εκμεταλλεύεται την ανάγκη για γρήγορο κέρδος ή άμεση βελτίωση της υγείας, την ίδια στιγμή που οι αλγόριθμοι των social media πριμοδοτούν την ορατότητα έναντι της αλήθειας.