Αυστραλία: Το πείραμα της «ψηφιακής ποτοαπαγόρευσης» δύο μήνες μετά και τα κενά στην εφαρμογή

Δύο μήνες μετά την ιστορική εφαρμογή της καθολικής απαγόρευσης των social media για ανηλίκους κάτω των 16 ετών στην Αυστραλία, τα πρώτα επίσημα στοιχεία κάνουν λόγο για τη διαγραφή 4,7 εκατομμυρίων λογαριασμών. Ωστόσο, η ευρεία χρήση VPN και η μετακίνηση των εφήβων σε μη ελεγχόμενες πλατφόρμες εγείρουν σοβαρά ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα του μέτρου, την ώρα που η Ελλάδα ετοιμάζεται να υιοθετήσει ένα αντίστοιχο μοντέλο.

Η εξέλιξη αυτή έρχεται ως συνέχεια μιας παγκόσμιας τάσης για τον περιορισμό της έκθεσης των ανηλίκων στους αλγοριθμικούς κινδύνους, με την Ελλάδα να σχεδιάζει ήδη την επιβολή αντίστοιχων περιορισμών. Τεχνικά, η πρόκληση έγκειται στο γεγονός ότι η ψηφιακή ταυτοποίηση ηλικίας παραμένει ένα πεδίο με σημαντικά κενά ασφαλείας, επιτρέποντας σε εφήβους να παρακάμπτουν τους ελέγχους με απλά εργαλεία.

Η «ακτινογραφία» των διαγραφών και η αμφισβήτηση των αριθμών

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της ρυθμιστικής αρχής Διαδικτύου της Αυστραλίας, από τις 10 Δεκεμβρίου — όταν και τέθηκε σε ισχύ ο νόμος — οι εταιρείες τεχνολογίας έχουν αφαιρέσει εκατομμύρια λογαριασμούς. Η Meta ανακοίνωσε την απενεργοποίηση 544.052 λογαριασμών σε Facebook και Instagram, ενώ το Snapchat προχώρησε σε 415.000 διαγραφές.

Ωστόσο, ο συνολικός αριθμός των 4,7 εκατομμυρίων λογαριασμών αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό από την ακαδημαϊκή κοινότητα. Ο Τάμα Λίβερ, καθηγητής Σπουδών Διαδικτύου στο Πανεπιστήμιο Curtin, επισημαίνει ότι η έλλειψη διαφάνειας καθιστά αδύνατο να γνωρίζουμε πόσοι από αυτούς τους λογαριασμούς αντιστοιχούν σε πραγματικά παιδιά, καθώς πολλοί έφηβοι διατηρούν πολλαπλά προφίλ.

Επιπλέον, η χρήση εργαλείων όπως το VPN (Virtual Private Network) — *μια τεχνολογία που επιτρέπει στον χρήστη να εμφανίζεται ότι συνδέεται από άλλη γεωγραφική τοποθεσία* — έχει γίνει καθημερινότητα για τους 15χρονους. Αυτή η πρακτική καθιστά την τοπική απαγόρευση ουσιαστικά ανενεργή για όσους διαθέτουν βασικές ψηφιακές δεξιότητες.

Η γοητεία του «απαγορευμένου» και η ψυχολογία της ποτοαπαγόρευσης

Η πίεση προς τις εταιρείες, οι οποίες αντιμετωπίζουν πρόστιμα έως 28,4 εκατ. ευρώ, φαίνεται πως έχει δημιουργήσει μια απρόσμενη ψυχολογική αντίδραση. Σύμφωνα με αναλυτές της ψηφιακής συμπεριφοράς, η απαγόρευση προσέδωσε στα κοινωνικά δίκτυα ένα επίπεδο «μυστηρίου» και παράνομης γοητείας που δεν διέθεταν στο παρελθόν.

Το φαινόμενο αυτό παραλληλίζεται με την ιστορική ποτοαπαγόρευση, όπου ο περιορισμός της πρόσβασης κατέστησε το προϊόν πιο ελκυστικό για τις νεότερες γενιές. Όπως σημειώνουν κοινωνικοί ερευνητές, η αίσθηση ότι κάτι τους επιβλήθηκε χωρίς τη συμμετοχή τους στον διάλογο, ωθεί τους εφήβους στην αναζήτηση εναλλακτικών οδών επικοινωνίας.

Παράλληλα, παρατηρείται μια μαζική «ψηφιακή μετανάστευση» σε πλατφόρμες που εξαιρούνται από τον νόμο. Εφαρμογές όπως το Telegram, το Discord και το Roblox έχουν δει κατακόρυφη αύξηση στη χρήση από ανηλίκους, καθώς δεν υπόκεινται στους ίδιους αυστηρούς ελέγχους ταυτοποίησης ηλικίας.

Ο αντίκτυπος στην καθημερινότητα και οι ειδικές περιπτώσεις

Η απαγόρευση δεν επηρεάζει μόνο την ψυχαγωγία, αλλά και τη δημιουργική απασχόληση ορισμένων εφήβων. Περιπτώσεις παιδιών με ΔΕΠΥ (ADHD), που χρησιμοποιούσαν πλατφόρμες όπως το Facebook Marketplace για την επισκευή και πώληση αντικειμένων, αναδεικνύουν την έλλειψη ευελιξίας του νόμου.

Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός της Αυστραλίας, Άντονι Αλμπανέζε, υπεραμύνεται του μέτρου, συγκρίνοντάς το με το όριο ηλικίας για το αλκοόλ. Υποστηρίζει ότι η ύπαρξη ενός εθνικού προτύπου είναι απαραίτητη, ακόμη και αν ορισμένοι βρίσκουν τρόπους να τον παραβιάζουν, καθώς θέτει τις βάσεις για την προστασία της ψυχικής υγείας.

Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί στενά το «πείραμα της Αυστραλίας». Οι ειδικοί προτείνουν στα κράτη που σκοπεύουν να ακολουθήσουν αυτό το παράδειγμα, όπως η Ελλάδα, να αναμείνουν τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα πριν προχωρήσουν σε οριζόντιες απαγορεύσεις που ίσως οδηγήσουν σε έναν νέο αλγοριθμικό εθισμό σε λιγότερο ελεγχόμενα περιβάλλοντα.

Οι αντιδράσεις και τα επόμενα βήματα

Εν αναμονή των επίσημων αξιολογήσεων, η συζήτηση μετατοπίζεται πλέον στην ανάγκη για ψηφιακή παιδεία αντί για απλή καταστολή. Η περίπτωση του Τζέιμς, που χρησιμοποιεί VPN από το δωμάτιό του, αποδεικνύει ότι η τεχνολογία κινείται πάντα ταχύτερα από τη νομοθεσία.

Στους διαδρόμους των αρμόδιων υπηρεσιών επισημαίνεται ότι η συμμόρφωση των πλατφορμών θα είναι το «κλειδί» για τους επόμενους μήνες. Αν οι εταιρείες δεν αναπτύξουν αξιόπιστα συστήματα βιομετρικής ταυτοποίησης, ο νόμος κινδυνεύει να παραμείνει μια «χάρτινη» απαγόρευση με ελάχιστο αντίκτυπο στην πραγματική μείωση του χρόνου οθόνης.

Το σίγουρο είναι ότι η Αυστραλία άνοιξε τον ασκό του Αιόλου για την ψηφιακή κυριαρχία των γονέων και του κράτους. Η επόμενη μέρα θα δείξει αν η λύση βρίσκεται στους κωδικούς πρόσβασης ή στην ουσιαστική εκπαίδευση των παιδιών για τους κινδύνους του κυβερνοχώρου.